ابتهای زاده شعر دیروز بود



عابدین پاپی (آرام) در گفتگو با آژانس کتاب ایرانابنا) درباره شخصیت و شخصیت شاعرانه مرحوم امیرهوشنگ ابتهای گفت: شعر ابتهای از دو «من» تشکیل شده است. اول خودآگاهی همیشگی و دیگری خودآگاهی متغییر که بیشتر اشعار این شاعر از خودآگاهی ثابت بهره می برد و شاعر جز این مهم به هیچ قصد و مقصد دیگری نمی اندیشد. ذهن

پاپی درباره سبک شعر سایه گفت: ابتهاج غزلسرایی بود که تحت تأثیر سبک عراقی شعر می گفت و علاقه فکری و علاقه زبانی او بیشتر به حافظ و شهریار نزدیک بود. او غزل نویس فداکاری بود که بر اساس بافت زمان و ساخت مکان عینی به تغییر زبان غزل اعتقادی نداشت و می توان گفت به جای اینکه یک قدم جلوتر از غزل معاصر باشد. به یک قدم پشت سرش بیشتر توجه کرد.

این نویسنده به رابطه دو سویه شخصیت فردی و شعر زنده معتقد بود و آن را چنین توضیح داد: در واقع تجربه زندگی و تجربه زندگی شاعر با شعر او عجین شده است. ابتهای زاده شعر دیروز بود و در واقع با شعر امروز فرق داشت. به طوری که در طول عمر طولانی خود نتوانست زبان را در شعر تغییر دهد و همواره به همان پارادایم های قدیمی و مستقل شعر توجه داشت.

عابدین پاپی همچنین به بررسی محتوای اشعار سایه پرداخت و گفت: ابتهای تقریباً شاعری عرفانی بود که بیشتر مضامین اشعار او عرفانی-عاشقانه و از برخی جهات اخلاقی است و به شعر تجربه و واقعیت و اجتماعی اعتقادی ندارد. و شعر انتقادی زبان شعر ابتهای، زبانی متافیزیکی و ذهنی است که به هستی شناسی موجود در شعر کهن فارسی توجه و تمرکز خاصی دارد.

این منتقد و نظریه پرداز ادبی ایدئولوژی و تفکر ابتهای ابتهائی را گرایش و گرایش به عرفان نظری و جهان اشعار حافظ دانست و اظهار داشت: ابتهای نه شاعری اجتماعی بود و نه دغدغه جامعه داشت و نه به اندیشه سوسیالیسم اعتقاد داشت. . ; در عوض، جنبه های فکری و ادبی شعر او به عرفان نظری و جهان اندیشه و زبان حافظ گرایش دارد. اینکه برخی به عنوان یک شاعر سوسیالیست در نظر گرفته شوند، کاملاً اشتباه است. چرا که در بطن اشعار این شاعر چنین تفکری دیده نمی شود یا شاید رویکردها و پارامترهای سوسیالیستی و یا لااقل منافاتی با مولفه های سوسیالیسم ندارد; بنابراین، اگرچه شعر ابتهای مدتی متأثر از شعر نیمایی است; اما دوباره برمی گردد و شعر کلاسیک و غزل عرفانی را انتخاب می کند. تشبیه، استعاره، بسامد فانتزی و تصویر و همگامی با غزل دیروز از اصلی ترین ویژگی های سنتی و صنعتی شعر سایه است. ابتهای را با توجه به نوع تفکر خود باید شاعری دیروز دانست که بر اساس معیارهای اندیشه های دیروز حرکت می کند و تقریباً با شعر امروز و اجزای آن سازگاری ندارد و البته با آن همذات پنداری نمی کند.

پاپی درباره تأثیر شعر مرحوم امیرهوشنگ ابتهای بر زمان و مکان نیز گفت: شعر ابتهای نه با زمان است و نه خارج از زمان؛ شعر ابتهایی نه با زمان است و نه خارج از زمان. بلکه فرزند زمان خود است که البته مردم ایران با چنین سبک شعری ارتباط دارند و از آن لذت می برند. دلیل اصلی این امر علاقه فراوانی است که به زبان شعر حافظ دارند و ثانیاً دلتنگی معنوی این افراد با چنین اشعاری آکنده شده است. تغییر ذهنیت چندان ساده نیست و فکر می‌کنم جامعه ادبی ایران هنوز تحت تأثیر چنین سبک‌ها و زبان‌هایی است.