با تجربیات گذشته به دنیای فراموش شده سفر کنید


گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) کتاب «جامعه شناسی عهد خیار» نوشته پریسا خدیور در سی و دومین نشست از سلسله نشست های عصر روز چهارشنبه در بخارا مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این نشست ساعت ۱۸ روز چهارشنبه نهم شهریور ۱۴۰۱ با حضور فاطمه قاضیها، رضا شعبانی، حبیب الله اسماعیلی، پریسا کدیور و علی دهباشی در خانه فرهنگان فرشته برگزار و به صورت زنده پخش شد.

در ابتدای این نشست علی دهباشی گفت: جامعه شناسی دوران قاجار آخرین تالیف دکتر پریسا کدیور است که می توان آن را در حوزه تاریخ نگاری اجتماعی دسته بندی کرد. کتاب قبلی او پردن نشینان احد ناصری بود که کاوشی در زندگی زنان دوره قاجار است. تاکنون کتاب جامعی در این زمینه نداشته ایم و این کتاب یکی از منابع معتبر محسوب می شود. رویکرد خانم کدیور تاریخ نگاری اجتماعی است که رویکردی متفاوت از تاریخ نگاری سنت گرا و نخبه گرا در ایران دارد. متن کتاب حول محور زندگی مردم گذشته شکل گرفته است و روش جدید اتخاذ شده شامل تجربه بیولوژیکی تجارت و اعتقادات است. این سوال درستی است، چه اتفاقی افتاد که باعث شد به تاریخ نگاری اجتماعی روی بیاورید؟

پریسا کدیور نویسنده کتاب «جامعه شناسی دوران قاجار» در ابتدای این نشست گفت: شخصاً این فرصت برای من ارزشمند است که در جمع فرهیختگان درباره کتاب «جامعه شناسی دوران قاجار» صحبت کنم. . علاقه مند به تاریخ و گروه اساتید. رشته من جامعه شناسی سیاسی است. در مطالعه تاریخ معاصر، به ویژه دوره قاجار، یک نکته توجه من را به خود جلب کرد. چرا در تاریخ نگاری ما افراد کمی وجود دارد و ما از گذشته و حال مردم خیلی کم می دانیم؟ چرا مجموعه منسجمی از دوره قاجار نداریم و این انگیزه من شد که به طور خاص روی جامعه شناسی کار کنم. تاریخ زندگی روزمره یکی از جدیدترین انواع تاریخ نگاری اجتماعی است که قدمت آن به جنگ جهانی دوم برمی گردد و پس از جنگ جهانی دوم، گزارش ها باعث شکل گیری تاریخ نگاری برای روایت شورش فرودستان علیه فرادستان شد.

وی افزود: در دو دهه پایانی قرن بیستم، تاریخ نگاری روندهای جدیدی را آشکار کرد که بر زندگی مردم عادی متمرکز است. یکی کوچک و دیگری روزمره. به خصوص در ایران با تاخیر بیشتری شروع شد. این کتاب از این روش جدید استفاده می کند و زندگی مردم را در یک برهه زمانی توصیف می کند. شاید در ابتدای کار، پرداختن به زندگی مردم کار ساده ای به نظر برسد، اما در واقع کار دشواری است، زیرا حجم موضوع پیش روی مورخ، کار را دشوار می کند. در عین حال، خواننده از نویسنده انتظار دارد که به تمام عرصه های زندگی مردم بپردازد. از این رو کتاب «جامعه شناسی عصر قاجار» با رویکرد تاریخ نگاری روزمره به شرح زندگی مردم در این دوره می پردازد و من از شعائر مذهبی گرفته تا اعتقادات و حتی خرافات، معماری و… آن ها را بررسی کرده ام.

کدیور گفت: در این کتاب جامعه را به چهار طبقه تقسیم کرده ام و مردم را مطالعه کرده ام. بر اساس میزان درآمد، محل درآمد، موقعیت اجتماعی و شرح وقایع هر طبقه را به تفصیل مورد بحث قرار داده ام. سعی کردم توصیفی نباشد، ضمن ارائه یک الگوی کلی، تغییرات سبک زندگی را نیز نشان می دهد. در حالی که من زندگی عادی مردم را در کتابم شرح داده ام، به توضیح اینکه چگونه همان زندگی روزمره در اعمال آگاهانه دخیل است، ادامه خواهم داد. جان کلام گفت: کتاب جامعه شناسی دوران قاجار ضمن پرداختن به هستی و هستی مردم، سعی دارد خواننده را با پیشرفت و توسعه دوره قاجار آشنا کند و به لایه های زیر نیز توجه کرده و پیام را منتقل می کند. به مخاطب. . که سبک زندگی تاریخی می تواند یک رویداد موثر باشد.

در ادامه این نشست دکتر رضا شعبانی از چهره های ماندگار تاریخ معاصر درباره کتاب «جامعه شناسی دوران قاجار» گفت: جامعه ایران تا زمان ظهور رضاشاه به طور سنتی همان روال دکتر نازنین ما را داشت. توسط دیگران در این کتاب نقل شده است. از اولین خادی که کشور را گشود تا بعدها شاهد تغییرات هستیم. جامعه مردسالار و پدرسالار (ارباب قدرت) بود. من بچه بودم که دکتر مصدق نفت را ملی کرد و همچنین در انقلاب مشروطه. در آن زمان هیچ کس مشمول قانون نیست. تلاش های دکتر کدیور برای درج این نکته به نظر من بدیع است.

وی با بیان اینکه هر روز چهار کتاب شاهنامه، مثنوی، سعدی و حافظ می خوانم، گفت: وی افزود: از این کتاب ها خواهید فهمید که ۷۰ درصد پادشاهان ایران در جنگ کشته شده اند. اینها هزار سال دیگر غرور ایرانی را تضمین می کند و جالب اینکه این روند تا ۴۰ سال پیش الگوی ایران بود. من ایرانی هستم. من همان کسی هستم که شما در خود می بینید. ما در کشوری بزرگ شدیم که نان مجانی نمی خوردیم. همه جنگ های تاریخی ما جنگ های دفاعی است. انسان ذاتاً نجیب است و مدیون همان صفاتی است که خانم کدیور سعی کرد آن را به عنوان زندگی مردان نشان دهد. یعنی مبانی تاریخی اجتماعی ایران.

شعبانی در ادامه تصریح کرد: از قدیم الایام تا امروز هیچ فردی در این کشور نیست که خاطره تلخی از بحران سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، عقیدتی و مذهبی نداشته باشد. همه ما بچه های بحران های مختلف هستیم. ما حتی یک مورد هم نداشتیم که کشورهای همسایه با ما منصفانه رفتار کنند. ما در تاریخ مجروح نشده ایم. این بخشی از سرنوشت ماست. مردم مجبور بودند سرشان را پایین نگه دارند. اینجا سرزمین مقدسی است و مردم ما اگر به حال خود رها شوند مردم بسیار خوبی هستند.

در ادامه این نشست، دکتر فاطمه کازیها، مورخ و پژوهشگر که کتاب های زیادی درباره دوران قاجار نوشته است، گفت: سال ها پیش کتاب دکتر زرین کوب را خواندم و به این نتیجه رسیدم که «تاریخ واقعی تاریخ بشر است». . تاریخ باید به زندگی مردم توجه کند که چگونه زندگی کرده اند و حتی برای زندگی مرده اند. من به عنوان یک ایرانی از نویسنده کتاب تشکر می کنم. اهمیت کتاب «تاریخ عصر قاجار» در این است که به تحقیق و تاریخ نگاری اجتماعی دوره قاجار می پردازد و دست خواننده را گرفته و به روستاها و کشتزارها می برد. مانند یک مورخ، او مردم را به دنیای فراموش شده برد و از تجربیات گذشته استفاده کرد.

وی افزود: این کتاب نحوه زندگی دهقانان در زمان قاجار را شرح می دهد. معیشت آنها چگونه بود؟ از پادشاه و درباریان گرفته تا مردم عادی، همه در شهر بدهکار بودند. اگر چیز جدیدی می خریدند، نگران بودند که آیا می توان آن را گرو گذاشت یا نه. در این کتاب آمده است که سرو بوقلمون در دوره ناصرالدین شاه در ایران آغاز شد. شاه به هر که می خواست چیزی می داد، مثلاً یک روستای بزرگ در همدان به فلانی می داد. از تیول داری نهایت استفاده را بردند و سرانجام در دوره مشروطه قانونی تصویب شد و تیول داری منسوخ شد. در زمان قاجار ابریشم ایران صادر می شد و بهترین ابریشم در گیلان تولید می شد.


قاضیها در ادامه بیان کرد: پس از مدتی صادرات افزایش می یابد. فرش صادراتی درجه یک ایران بود، اما دهقانان مقدار کمی از آن را دریافت کردند. یکی از مورخان می گوید که در آن زمان حال روستاییان بهتر از شهرنشینان بود. در آن دوره به سختی اسکناس را پذیرفتند و اسکناس خیلی دیر در ایران ریشه دوانید. ایرانی ها بسیار مهمان نواز و صمیمی بودند، اما فریبکار بودند. همه اینها در کتاب «جامعه شناسی عهد قاجار» آمده است اما متاسفم که خانم دکتر کدیور از روزنامه های زمانه منبع استفاده نکردند و از آنها بهره ای نبردند. در این میان روزنامه های وقت نیز اطلاعات بسیار خوبی از وضعیت اجتماعی در اختیار ما قرار می دهند. با این وجود کتاب بسیار خوب نوشته شده است و به دکتر کدیور به خاطر کار ارزشمندی که انجام داده اند تبریک می گویم.


در ادامه این نشست دکتر جبیب الله اسماعیلی نویسنده و مورخ ایرانی گفت: در گذشته به دو ویژگی تاریخ انبیا و پادشاهان توجه بیشتری می شد. این فقط یک عنوان نیست، بلکه نوعی نگرش و درک تاریخ است و مختص جامعه ما نیست، بلکه مختص همه جوامع است. در یک داستان، می توان این کار را برای خان انجام داد. بخش‌های دیگر تاریخ نیز از دوره رنسانس آمده است. نوع دیگری از تاریخ شکل می گیرد که فرهنگی-اجتماعی است. در قرن هفتم باید سعدینامه را می خواندیم، مخصوصاً در بخش ادبیات به زندگی مردم اشاره می شد.


وی افزود: از دوره صفویه سند وارد زندگی مردم شد; سند ملک و قرارداد. به هر حال یک نکته در کشور ما وجود دارد که باید احمد کسروی را در رأس این موضوع ببینیم. اکنون پایان نامه هایی ساخته می شود و… کتاب «جامعه شناسی عهد کیار» اثر ارزشمندی است که توجه را به این حوزه مغفول جلب می کند. مثلاً وقتی دارو وارد ایران شد، صنف داروسازان و داروفروشان را به همراه داشت. کم کم درست در کنار مطب دکتر شکل می گیرد. تصور کنید گسترش این پرسش به بیمارستان و داروخانه که پس از قاجار وارد زندگی اجتماعی مردم شد و پدیده ای به نام حقوق پزشکی از این طبقه متولد شد.


اسماعیلی در ادامه گفت: اگر صنعت پوشاک را در نظر بگیریم، خیاط از مد پیروی می کرد که به تدریج از طبقات بالا شروع شد و به طبقات پایین مردم رسید. ما به زندگی در این کشور افتخار می کنیم. حتی سیب زمینی و گوجه فرنگی نیز فرهنگ غذایی ما را تغییر داده و تغییر داده است. کتاب «جامعه شناسی عهد کیار» از این جهت ارزشمند است که نگاه جدیدی دارد. مثلا تغییر غم و اندوه یکی از موضوعاتی است که دستی را می گیرد و به کوچه پس کوچه های تاریخ تبدیل می کند. تاریخ تاریخی است که عنصر قدرت را به شما نشان می دهد. اگر عنصر قدرت را از تاریخ حذف کنید، آنچه باقی می ماند ادبیات عامه پسند و تصنیف های بازاری است.


کتاب «جامعه شناسی دوران قاجار» با عنوان فرعی تاریخ اجتماعی و زندگی روزمره مردم در عصر قاجار تالیف دکتر پریسا کدیور توسط انتشارات قاجار منتشر و منتشر شده است.