حجاب و چهره های مذهبی عاشورایی، هنری به جا مانده از دوران صفویه و قاجاریه است



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) پرده خوانی از ناکالی و ناکالی نیز از «کاوالی» گرفته شده است. ناکالی هنر بداهه گویی و کلام و کاوالی هنر استفاده از کلام و موسیقی است. شاید به جرات بتوان گفت که صفحه خوانی تکمیل کننده این دو هنر و یکی از اولین اشکال هنر چند رسانه ای است.

هنر چند رسانه ای استفاده از منابع مهم رسانه ای مانند فیلم، عکس، تصویر، صدا و متن برای انتقال پیام مهم به مخاطب است. در صفحه خوانی، استفاده از صفحه نمایش تصویری در کنار تکنیک های ارتباطی مانند لحن، حرکات معنی دار دست و بدن، گفتار و گاهی اوقات موسیقی، شکل منحصر به فردی از هنر چند رسانه ای را ارائه می دهد.

بی شک پرده خوانی تاثیری باورنکردنی بر ادبیات شفاهی ایران داشته است. این هنر نقش برجسته ای در حفظ، گسترش و ترویج فرهنگ شفاهی و ادبیات عامه ایران زمین داشت. این هنر از اوج خود – عصر صفوی – تا به امروز، فراز و نشیب های بی شماری داشته است و اگرچه در زمان شاهان صفوی با تلاوت مذهبی آغاز شد، اما عناصر ملی و سنت های عاشقانه در زمان های مختلف تلاوت را دگرگون و گسترش داد.

عناصر اصلی مذهبی در پرده خوانی روایاتی مانند غدیر قم، واقعه عاشورا و برخی داستان های قرآنی بود که البته به اشکال مختلف از جمله دعاخوانی، دعاخوانی، مناجات خوانی، فضیلت خوانی** اجرا می شد. در روایات عاشقانه نیز از اسکندرنامه و ابیات عاشقانه استفاده شده است.

نقوش پرده ها معمولاً محبوب و بر اساس تخیل نقاش بود. این تصاویر شامل یک راوی نقال و دو نوع ارتباط است. گاهی اوقات این نقوش را تزئینی می دانستند. در این مورد، راوی تنها برای جلب توجه از نقوش استفاده می کرد و تصویر ارتباط چندانی با داستان نداشت. در مورد اخیر، این نقوش به داستان مربوط می شود و راوی برای روایت داستان، تصاویر را دنبال می کند. اوج هنر در این نقوش دوره قاجار و نقاشی های قهوه خانه ای.

استفاده همزمان از عناصر رسانه ای مانند اجرا، تصویر و موسیقی و نقش مخاطب در اجرا و تأثیر اجرا بر مخاطب. این شامل پرده خوانی به عنوان یکی از منحصر به فردترین هنرهای نمایشی سنتی بود. زمینه ها و مضامین فوق العاده ای در استفاده از خلاقیت، تخیل و جلوه های بصری در صفحه خوانی وجود دارد که عامل موثری در خلق لحظات احساسی و نمایشی است. عموماً در تلاوت دین، اسطوره، زبان مادری، نمایش های آیینی و ادبیات مذهبی و حماسی در قالب شعر و داستان، با نمادهای مذهبی و حماسی آمیخته می شود تا نمایشی منحصر به فرد از ذهن خلاق هنرمند خلق شود. بنابراین، صفحه خوانی می تواند جلوه ای کاملاً متفاوت از هنرهای چند رسانه ای ارائه دهد و باعث شود مفاهیم پیچیده تر در قالبی ساده اما مؤثر منتقل شوند.

موسسه فرهنگی اطلس پیدایش در ادامه برنامه های فرهنگی و مسئولیت اجتماعی خود با اجرای طرح “مولدها” گام بلندی در جهت ارتقای فعالیت های فرهنگی خود برداشت. سازندگان به فکر اجرای برنامه ناکالی با حضور ناکالی برجسته و کاملا حرفه ای هستند. این برنامه با اطلاع قبلی در مهرماه برگزار می شود.

قوالی روایت داستان هایی بود که همراه با آواز و موسیقی بود. تلفیقی از موسیقی و کلام که در ایران پیش از اسلام در میان مردم عادی رایج بود.
** روضه خوانی، هجوم خوانی، صورت خوانی، مناقب خوانی و فضیلت خوانی از اشکال مختلف مرثیه خوانی مذهبی در عصر صفویه و قاجاریه بوده که برای مدح ائمه و روایات دینی به کار می رفته است.