خبرگزاری های تخصصی با چالش کمبود خبرنگاران متخصص مواجه هستند



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)نشست «بررسی چالش های خبرگزاری های تخصصی در ایران» با حضور محمدمهدی شیخ صراف، مدیرمسئول خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، تنها رسانه تخصصی کتاب کشور و حبیب الله برگزار شد. عباسی، مدیر مسئول خبرگزاری «شفکنا»، چهارشنبه (۹ شهریور) در ستاد خبری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.


شیخ صراف چالش اصلی خبرگزاری ها را با وجود تجارب تاریخی، ساختاری و مدیریتی منش و رسالت ارزیابی کرد و گفت: برای داشتن تصویری روشن باید وضعیت خبرگزاری های تخصصی را با شروع از چالش طبیعت بررسی کرد. با تمرکز بر مروری بر موقعیت های رسانه ای و لحظه تاریخی شکل گیری آنها. این تصویر واضح به ما کمک می کند تا بدانیم امروز با تعداد قابل توجهی از خبرگزاری ها چه اتفاقی افتاده است. رسانه ها با مجوز، نیروی انسانی، آرشیو و سایر امکانات فعالیت می کنند، اما ممکن است بسیاری از خبرنگاران و افراد با تجربه رسانه ای با این خبرگزاری ها آشنایی نداشته باشند.


وی در ادامه به بررسی تاریخی تاسیس خبرگزاری های تخصصی در اواسط دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ اشاره کرد و اظهار داشت: در اواسط دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ با توجه به تاسیس تعداد قابل توجهی خبرگزاری، موضوع انتشار این خبر مطرح شد. مجوزهای خبرگزاری ها نیز برای کاهش آغاز شد. بنابراین به نظر می رسد که چالش از این تاریخ شروع می شود. در این مرحله، سایت های خبری شناخته شده مجوز خبرگزاری دریافت کرده اند، اما ساختار و ظاهر آنها همچنان با خبرگزاری های کلاسیک متفاوت است. علاوه بر این، برخی از مؤسسات معتبر فرهنگ مطبوعات، اگرچه مجوز دریافت کردند، اما پس از دو دهه خبرگزاری تأسیس نکردند. بنابراین، با توجه به مثال های ذکر شده، وجود برخی مشکلات درک می شود.


مدیرمسئول خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با بیان اینکه سازمان بر اساس اصول مدیریتی باید یاد بگیرد، گفت: سازمان های یادگیرنده زمانی موفق و به اصطلاح در مقایسه با سایر سازمان ها برنده هستند. مفهوم یادگیری با «تک چرخه» و «دوچرخه». یادگیری تک حلقه ای به معنای شناسایی فرآیندها است. به عبارت دیگر، سازمان یاد می گیرد که فرآیندها را پیاده سازی کند. سازمان دو حلقه ای به این معناست که علاوه بر استفاده از شاخص ها، به خروجی ها نیز نگاه می کند و معیارها را اصلاح می کند.


شیخ صراف تقویت نظارت بر فرآیند صدور مجوز برای تاسیس خبرگزاری را ضروری دانست و اظهار داشت: به نظر می رسد برخی خبرگزاری ها تنها عنوان «خبرگزاری» را یدک می کشند و تاکنون منابع کافی در اختیار ندارند. به عنوان سایت های خبری هم از نظر مخاطب و هم از نظر تولید. محتوا اما ما می دانیم که آنها هنوز وجود دارند. بنابراین اتخاذ رویکرد «یادگیری دو حلقه ای» در مدیریت این خبرگزاری ها، یعنی. اجرا، بررسی مجوز آنها و فضا برای ایجاد سایر خبرگزاری های تخصصی.


وی با طرح این سوال که چرا در مقطعی شاهد افزایش چشمگیر تعداد خبرگزاری ها بودیم، گفت: در یک برهه تاریخی با تاکید بر فعالیت های رسانه ای دستگاه های دولتی، بسیاری از نهادها و نهادها اقدام به تاسیس خبرگزاری کردند. وضعیت مطلوب بودجه های فرهنگی و رسانه ای سازمان های مختلف در این روند مؤثر بود. علاوه بر این، توانمندی و توجه به واحدهای روابط عمومی در این برهه از زمان، تأسیس خبرگزاری را برای نهادها و سازمان‌های مختلف ارزشمند کرد.

سردبیر خبرگزاری کتاب ایران درباره دیگر عوامل موثر برای افزایش چشمگیر تعداد خبرگزاری ها اظهار کرد: به نظر می رسد علاوه بر معافیت مالیاتی اصحاب رسانه، امکان دریافت تسهیلات و حمایت نیز شده است. مبنایی برای افزایش تعداد خبرگزاری ها.

شیخ صراف از دیگر دلایل افزایش تعداد خبرگزاری ها را توسعه فضای آنلاین و کاهش تدریجی انتشار نشریات تخصصی کاغذی دانست و ادامه داد: کاهش نشریات چاپی تخصصی منجر به ایجاد رسانه های تخصصی شده است. در قالب های جدید ، از جمله خبرگزاری ها، جدی تر است. تجربیات جدید از وبلاگ نویسی، وب ۲ تا گسترش شبکه های اجتماعی باعث افزایش تمایل به ایجاد یک خبرگزاری از سازمان های مختلف شد. به نظر می رسد این مسیر را به سرعت پشت سر گذاشته ایم، بنابراین در این مسیر برخی درخواست ها شکل نگرفته و یا رعایت نشده است، اما با گذشت دو دهه گذشته باید بیشتر به رسانه ها و خبرگزاری های تخصصی توجه شود.

در ادامه این نشست شیخ صراف درباره نیروی انسانی به عنوان بخشی از ساختار خبرگزاری ها گفت: نیروی انسانی بیش از سایر بخش های ساختار رسانه ای اهمیت دارد. زیرا منابع انسانی باید محتوا تولید کند. روزنامه نگاران متخصص با این چالش مواجه هستند که نمی توانند رشد کنند. مثلاً در ایران ممکن است یکی دو خبرنگار تخصصی از نیروی دریایی وجود داشته باشد. احتمال اینکه دیگران به این شاخه از اخبار علاقه مند شوند بسیار کم است. زیرا به احتمال زیاد زمینه آن مشخص نیست. امکان رشد خبرنگاران متخصص با افزایش سطح تبحر افراد در برخی از شاخه های مرتبط ایجاد می شود و از آنجایی که امکان رشد کم است، ممکن است این فرد از فعالیت رسانه ای کناره گیری کند.


وی افزود: موضوع دیگر این است که خبرنگاران متخصص جایگزینی ندارند. به عنوان مثال، جایی برای تربیت خبرنگاران تخصصی کاغذ و به طور کلی گزارشگران کتاب وجود ندارد. تربیت روزنامه نگار در زمینه کتاب کار آسانی نیست. خبرنگار تخصصی حاصل تجربه چندین ساله در حوزه های مختلف این حوزه است. حل این چالش نیازمند همت فعالان تخصصی رسانه است. یعنی فرآیندی در مجتمع ترسیم شود، علاوه بر ارتقای نیروهای متخصص، آموزش نیروهای جدید نیز صورت گیرد.

سردبیر خبرگزاری کتاب ایران درباره بحث ساختاری و تشکیلاتی خبرگزاری های تخصصی گفت: یکی از مسائل ساختاری رسانه های تخصصی ناتوانی در پوشش و انعکاس اخبار استانی است که خود ریشه در موضوعات مختلف از جمله مسائل مالی دارد. چالش دیگر این است که برای توسعه فعالیت خبرگزاری باید به پوشش خبری برون مرزی نیز توجه شود که این امر مستلزم بررسی بیشتر و برگزاری جلسات دیگری است.

شیخ صراف با بیان اینکه خبرگزاری های تخصصی باید هر دو جنبه «تخصصی» و «رسانه ای» را حفظ کنند، گفت: خبرگزاری های تخصصی باید مزیت نسبی خود را نسبت به رسانه های تخصصی و البته خبرگزاری های عمومی حفظ کنند. نکته مهم دیگر برای رسانه های تخصصی پرهیز از رفتارهای سلیقه ای در مدیریت از جمله در تقسیم سرویس های خبری است.

ضرورت آسیب شناسی خبرگزاری های تخصصی
در ادامه این جلسه، عباسی با اشاره به تعریف خبرگزاری گفت: هیات وزیران در ماده ۲ مصوبه تأسیس و فعالیت خبرگزاری های غیردولتی، خبرگزاری را این گونه تعریف کرد: «الف. خبرگزاری مؤسسه ای است که توسط یک سرمایه غیردولتی از اشخاص حقیقی و حقوقی تأسیس شده و مجاز به جمع آوری، پردازش و انتشار اخبار، تحلیل ها، مصاحبه ها و گزارشات به صورت نوشتاری، صوتی و تصویری در زمینه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است. زمینه های فعالیت در عرصه داخلی و خارجی.

وی با اشاره به آمار خبرگزاری های فعال گفت: بر اساس آمار ستاد خبری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۴۰ خبرگزاری با مجوز رسمی فعالیت می کنند. البته تعداد قابل توجهی نیز برای دریافت مجوز اقدام می کنند. در مورد وضعیت خبرگزاری ها در کشور از نظر کمی باید توجه داشت که در بسیاری از کشورها خبرگزاری های تخصصی زیادی وجود دارند که احتمالا ما از وجود آنها بی اطلاع هستیم. مثلا خبرگزاری محیط زیست در اروپا که مخاطب خاص خودش را دارد.

مدیر خبرگزاری شفقنا در ادامه با طرح این سوال که ضرورت آسیب شناختی تناسب عنوان تخصصی با میزان فعالیت تخصصی خبرگزاری ها چیست، ادامه داد: باید برای برخی خبرگزاری ها به این سوال پاسخ دهیم که چه نیازی بود. تاسیس آنها؟

عباسی مخاطب را یکی از چالش های اصلی رسانه های تخصصی برشمرد و افزود: در زمینه بررسی مخاطبان رسانه های تخصصی باید به تفکیک دو دسته رسانه عمومی و تخصصی توجه شود. تاکید بر آمارهای خبری باعث شد که صفحات خبرگزاری ها گیج کننده به نظر برسند. هر چند با چیدمان سعی می کنیم به مخاطب کمک کنیم تا خبر مورد نظر را پیدا کند. نکته دیگر در جذب مخاطب که برخی از خبرنگاران انجام می دهند، کپی بیشتر اخبار از پایگاه های خبری و رسانه های دیگر است! در حالی که انتظار می رود این خبرگزاری با پرسشگری مثمر ثمر باشد.

وی عدم توجه رسانه های تخصصی به نیازسنجی و تحلیل مخاطب را از دیگر چالش های خبرگزاری ها می داند.

مدیر خبرگزاری شفقنا با تاکید بر تربیت نیروی متخصص برای فعالیت های خبری در خبرگزاری های تخصصی گفت: رسانه های تخصصی از کمبود نیروی آشنا به حوزه خبرگزاری رنج می برند. اگرچه برای خبرنگاران موضوع امنیت شغلی و معیشت در سطح ایده آلی قرار دارد، اما تاکید می کنم آموزش در اولویت خبرنگاران رسانه های تخصصی است.