دیوان محتشم یک رنگین کمان زیباست



به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) مراسم بزرگداشت «محشم کاشانی» از سوگواره معروف حسینی روز سه شنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۱ با حضور جمعی از اساتید زبان و ادبیات فارسی و علاقه مندان به شعر حسینی – آئینی در سالن اجتماعات برگزار شد. شهید مطهری (ره) انجمن.

در این برنامه احمد خاتمی، استاد ادبیات دانشگاه شهید بهشتی، احمد تمیمداری، استاد ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی، حمیدرضا ارباب سلیمانی، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، عبدالرضا مدرض زاده، استاد ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی در این برنامه حضور داشتند. واحد کاشان و میثم نمکی رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان به ایراد سخنرانی پرداختند.



شعر محتشم کهنه نمی شود
احمد خاتمی در ابتدای این دیدار گفت: خوشبختانه از روز عاشورا و از روزهای نزدیک به شکل گیری این حادثه عظیم، راویان موثقی از اهل بیت(ع) داریم که به شرح این واقعه پرداخته اند. بر این اساس زینب کبری ع. و ام کلثوم ع. برای واقعه عاشورا آهنگ داشته باشید. امام سجاد (علیه السلام) و دیگران نیز این واقعه را نقل می کنند. همچنین شعر بلندی از فرزدق یا اشعاری از دعبل هزائی، شریف رضی و دیگران در مورد واقعه کربلا به دست ما رسیده است که نشانه توجه اهل بیت علیهم السلام و شاعران و نویسندگانی است که به پیروی از اهل بیت علیهم السلام این وقایع را به زبانی که او قافیه دارد نقل می کند.

وی در ادامه سخنان خود گفت: وقتی از محتشم کاشانی یاد می شود همه ذهن و اندیشه به تصنیف معروف او می رود. چرا که «محتشم» مدیون این تصنیف است و اگر این آهنگ نبود شاید آن طور که باید مورد توجه قرار نمی گرفت.

استاد دانشگاه شهید بهشتی تصریح کرد: وضعیت کلی شعر «محتشم» در حد متوسط ​​شاعران دوره صفویه و پس از آن است، اما به دلیل عنایت و توجه ویژه به آن، شأن و منزلتی پیدا کرده است که قرون متمادی با این شکوه معنوی و شعر آسمانی همراه بوده است و در میان ما با عزت زندگی می کند. بعید است روزی داستان کربلا بدون نام محتشم باشد. اینها مرتبط هستند و همیشه مرتبط خواهند ماند.

خاتمی تاکید کرد: شعر محتشم به نوعی محک یا معیار مرثیه شد. از این رو شاعران زیادی از او پیروی کردند. محتشم در سال ۹۹۶ قمری درگذشت. اما از آن تاریخ تا به امروز نامش کم رنگ نشده و غبار پیری بر شعرش ننشسته است. شعر او هنوز جای خود را دارد زیرا مهر الهی و فراموش نشدنی است. در واقع «آنی» در شعر محتشم است که نمی گذارد شعرهای دیگر به حوزه خود نزدیک شوند. اگرچه شاعرانی چون وحسه بافقی همه مولفه های شعر را رعایت می کنند، اما باز هم شعرشان به قدرت شعر نخواهد بود.



محتشم کاشانی; شاعران معاصر سبک هندی
احمد تمیمداری دیگر سخنران این برنامه بود که در مورد اهمیت دوره صفویه و سبک هندی صحبت کرد. وی در ابتدا گفت: دوره صفویه در واقع ۲۵۰ سال حکومت، فرهنگ و تمدن است و یکی از طولانی ترین دوره های شاهنشاهی ایران پس از ساسانیان و اشکانیان به شمار می رود. بزرگترین شاهنشاه این دوره شاه عباس کبیر است که دوره سلطنت او بخشی از دوران اکبر شاه تیموری معروف به «اکبر کبیر» است.

وی ادامه داد: ایران در زمان صفویه برای جامعه جهانی بیشتر شناخته شده بود و این دوران شاهد ظهور علمای بزرگی چون میرفندرسکی، ملاصدرا، فیض کاشانی، میرداماد و… بود. صحبت از شخصیت های بزرگی است که آثارشان هنوز در دانشگاه های خارجی خوانده و تحلیل می شود.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی در بخشی دیگر از سخنان خود به اهمیت سبک هندی اشاره کرد و گفت: ملک الشرعی بهار، علامه قزوینی، رضا قلی خان هدایت و… درباره سبک هندی (که محتشم کاشانی نیز با آن معاصر است. شاعران این سبک) بد هستند گفتند; البته آنها افراد بزرگی بودند. اما این تا زمانی است که مثلاً در دوره مالک الشرع، یکی دو دیوان ویراستاری از شاعران سبک هندی منتشر نشد.

تمیم دری تاکید کرد: سبک هندی ناشناخته مانده و شایسته توجه بیشتر است. به گفته دکتر عباس زریاب خویی، شعر در این دوره به فلسفه وحدت وجودی نزدیک می شود، اگرچه وحدت وجودی صدرا با آنچه در هند مطرح می شود کاملاً متفاوت است.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی در پایان سخنان خود با رویکردی انتقادی به تحلیل شعر و جایگاه شعر محتشم کاشانی پرداخت.



دیوان محتشم; یک رنگین کمان زیبا از آهنگ ها
حمیدرضا ارباب سلیمانی سومین سخنران این برنامه بود که به این مشکل پرداخت. وی گفت: باید قدردان جامعه آثار و مفاخر فرهنگی باشیم که غبار بزرگانی را که در صفحات تاریخ به فراموشی سپرده شده اند می کند. این یک توصیه دینی است که بزرگواران و خدماتشان را فراموش نکنید. این مطلب در قرآن کریم خیلی جاها تاکید و تاکید شده است که به گذشته نگاه کنیم و ببینیم چه کسانی در شکل گیری تمدن بشری نقش داشته اند تا همواره قدردان زحمات و خدمات آنها باشیم.

مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: آنچه از محتشم کاشانی در بین مردم شناخته شده است، تصنیف عاشورایی اوست. در حالی که در دیوان اشعار این ادیب، اشعار گوناگونی در قالب های مختلف شعری به جا مانده بود که رنگین کمان زیبایی را تشکیل می داد. شایسته است که ما به عنوان دوستداران فرهنگ و ادب هر از چند گاهی از این منظومه شگفت انگیز دیدن کنیم و لحظاتی با آن آشنا شویم تا از ترانه های آن بهره مند شویم.

ارباب سلیمانی یادآور شد: ترکیب محتشم کاشانی هر روز طراوت خود را نشان می دهد. اشعار او همچنان در کتیبه های داخلی و خارجی که عزاداران حسینی در ایام سوگواری امام حسین (ع) بر سر می کردند نقش بسته است. امروز اگر به شیعیان پاکستان، افغانستان، هند و حتی مسلمانان تاجیکستان توجه کنید. تصنیف عاشورایی محتشم در میان آنها می درخشد.



محتشمکشانی; استاد نامدار شعر فارسی
چهارمین سخنران این نشست عبدالرضا مدرض زاده بود. وی بیان کرد: محتشم کاشانی استاد نامدار شعر فارسی در عصر صفویه است که اگر در قرون پیشین می زیست، خود سنایی دیگری بود. اما در این انتخاب که خارج از اختیار او بود، توانست خود را شاعری تأثیرگذار ثابت کند و سهم خوبی را در خاطره ها به یادگار بگذارد.

استاد دانشگاه آزاد کاشان گفت: محتشم کاشانی اگرچه در آثار خود آثار شگفت انگیزی از جمله نگارش تاریخ دیوانه از خود به جای گذاشته است و عاشقانه های او در رساله جلالیه نشان از سبک خاصی از عشق و دوستی دارد. اما اینکه ممدوح می پذیرد شعر خود را در شأن ائمه خدا (علیهم السلام) قرار دهد و در نهایت برای آنها مدیحه سرایی کند (و مخصوصاً برای سالار شهیدان امام حسین (ع) به این معنی است که محتشم بیش از هر چیز در کنارش ایستاد. عقیده خود را طی کرد و راهی را طی کرد که شاه صفوی ارادت خود را به خداوند متعال نشان داد. مرثیه های آیینی در شعر فارسی.

میشم نمکی در پایان با تقدیر و تشکر از مدیریت و همکاران انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در برگزاری مراسم یادبود محتشم کاشانی، گزارشی از فعالیت های اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان در خصوص بزرگداشت محتشم کاشان و فعالیت های انجام شده در بزرگداشت محتشم.و کاشان این پژوهشگر شهرستان را معرفی کرد.

در پایان این جلسه لوح تقدیر و لوح تقدیر انجمن و هدایای فوق العاده توسط فعالان فرهنگی شهرستان کاشان با حضور نفر اول انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و اساتید حاضر در برنامه به پاس قدردانی از شایستگی های استاد مهدی صدری در تنظیم و انتشار دیوان محتشم کاشانی.