روسی شناسی و اسلاوی شناسی ایرانیان بسیار مهم و ارزشمند است


گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به مناسبت انتشار کتاب «اسطوره‌ها و حماسه‌های اسلاوی» نوشته ارگوان محرمی که توسط انتشارات «اندیشه» منتشر شده است، سی و سومین نشست از سلسله نشست‌های عصر چهارشنبه ۲۵ شهریور در بخارا به این موضوع اختصاص داشت. بررسی این کتاب این نشست با حضور مترجم نویسنده کتاب دکتر گودرز رشتیانی و دکتر حامد کاظم زاده در خانه فرهنگان فرشته برگزار و به صورت زنده پخش شد.

ارغوان محرمی در این نشست گفت: به دلیل سابقه خانوادگی به ادبیات روسی علاقه زیادی پیدا کردم. من روی پایان نامه ای کار می کردم که هرگز از آن دفاع نشد، اما یادداشت ها موجود بود و تصمیم گرفتم آن را مدون کنم. به سختی می توانید منبعی را پیدا کنید که به شما در این زبان کمک کند. یادگیری این زبان نیز دشوار است. این کتاب بسیار ساده و در دسترس است. این کتاب قطعاً ایراداتی دارد که امیدوارم در چاپ بعدی برطرف شود. تمام تلاشم را کرده ام که از منابعی استفاده کنم که در دسترس مخاطب فارسی زبان باشد. ما از متون باستانی که در کتابخانه ملی مسکو موجود است ترجمه کردیم.

در ادامه این نشست حامد کاظم زاده، محقق موسسه اروپای شرقی دانشگاه ورشو لهستان گفت: مطالعات ما در مورد اسلاوها بسیار اندک است. ما شکل تقریباً نامشخصی از اسلاوها را می بینیم. اساس شناخت فرهنگ های همسایه اساطیر و افسانه ها و اقتباس از آنهاست. خاورشناسان روسی روی این موضوع کار کردند اما در داخل کشور کار چندانی روی این موضوع انجام نشد. از تحقیقات بسیار خوبی که ارگوان محرمی انجام داده و تحقیقاتش در قالب کتاب «اساطیر و حماسه اسلاوی» ارائه شده است، کمال تشکر را داریم.
وی افزود: وقتی از فرهنگ اسلاوها صحبت می کنیم، از بالای مرزهای شمالی فرارودان، یعنی سیهون و جیحون، از دریای مازندران و از شمال قفقاز تا دریای سیاه شمالی، مناطق اصلی زندگی اسلاوها است. بود. اسلاوها در طول زمان مهاجرت کرده اند و امروز شرقی، غربی و جنوبی هستند و ما بیشتر با شرقی ها مانند اوکراینی ها ارتباط داریم. ما اسلاوهای غربی را داریم که همسایگان آلمانی زبان هستند و اسلاوهای جنوبی مانند یوگسلاوی، صربستان و بلغارستان. درباره فرهنگ اسلاوها که در مجاورت ایران است. این یک طبقه بندی فرهنگی و جغرافیایی است و ممکن است چندان دقیق نباشد. در حوزه تاریخی، اولین ریشه دانش در ایران است.

کاظم زاده در ادامه بیان کرد: اولین مطالب ثبت شده سفرنامه ابن فضلان در سال ۱۹۲۱ میلادی و قرن سوم و چهارم هجری قمری است. این کتاب هزار سال پنهان می ماند. این کتاب به زبان عربی است و هزار سال پس از تألیف آن در کتابخانه آستان قدس موجود است. رمان مرداهوران از روی این کتاب نوشته شده و سپس فیلم سیزده سرباز از سفرنامه ابن فضلان گرفته شده است. ما قبل از آن همدیگر را نمی شناختیم. یک منطقه دانشگاهی از قرن ۱۹ تاسیس شده است. روایت تصویری قوم اسلاو در سفرنامه ابن فضلان شرح داده شده است و از این کتاب متوجه تفاوت خزرها با اسلاوها می شویم. این کتاب یکی از منابع اصلی دانش در مورد اسلاوها است. اسلاوها به زیرگروه هند و اروپایی تعلق دارند. ما افکار پان اسلاوی داریم. قدمت این روایات به قرن نوزدهم می رسد. لهستانی ها همیشه با روس ها درگیری داشته اند. اسلاوهای غربی معتقدند که ما اصلاً اسلاو نیستیم و ایرانی الاصل هستیم.

در ادامه این نشست گودرز رشتیانی مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ گفت: در ادامه صحبت های حامد کاظم زاده باید بگویم که سفرنامه ابن فضلان سفرنامه مهمی است. این سفرنامه اولین گزارش مکتوب روسها است. چون روس ها هنوز خودشان بر الفبا مسلط نشده اند. این سفرنامه در اواخر قرن دهم نوشته شد و روسها ۱۰۰ سال بعد الفبا را دریافت کردند. اما در کنار سفرنامه ابن فضلان که بسیار مهم است و روس ها برای آن کارتون و فیلم می ساختند، باید به تعدادی از منابع ایرانی اسلامی نیز اشاره کرد. جمالزاده برای اولین بار تاریخ ایران و روسیه را در سال ۱۹۱۸ در مجموعه مقالاتی درباره ایرانشهر منتشر کرد. او در این مجموعه مقالات به جز ابن فضلان به شرح گزارش هایی که نوشته است می پردازد.

وی افزود: مهمتر از ابن فضلان باید به ابن خوردزبه اشاره کرد که متن ابن خوردزبه اولین متنی است که در سال ۸۹۰ میلادی در آن کلمه «روس» آمده است. کلمه روسی به معنای کسی است که سوار بر قایق می شود و پارو می زند. این کلمه ابتدا توسط یک ایرانی در متنی عربی نوشته شد و بعدها منابع بیزانسی و شمال اروپا از کلمه روسی استفاده کردند. در کتب دیگر به ویژه در کتاب مسالک الممالک و به ویژه در کتاب مهم العرب النفیسه ابن مصلح اصفهانی نیز روایت مهم و اساسی از روس ها آمده است.

رشتیانی گفت: البته باید به کتاب حدود العلم که به زبان فارسی نوشته شده و در مورد روس ها صحبت می کند نیز اشاره شود. در این کتاب از شهری به نام «کوی آبه» نام برده شده است. شهری که بر روی آب ساخته شده است نشان می دهد که تحقیقات ایرانیان چقدر دقیق بوده است. از پیشگامان مطالعه روسی را باید محققان قرن سوم پس از میلاد دانست. در قرن هفتم و هشتم جامع التواریح نوشته شد و یک جلد آن به تاریخ اسلاوها اختصاص یافت. روسی شناسی و اسلاوی شناسی ایرانیان بسیار مهم و ارزشمند است. تمام این منابع توسط مستشرقان روسی در قرن نوزدهم به روسی ترجمه شد. از زمان ناصرالدین شاه قاجار بود که سنت ترجمه در ایران آغاز شد. بیش از ۲۰۰ نسخه خطی در این دوره خطاب به روس ها بود که برخی منتشر و برخی منتشر نشده بودند.

وی افزود: نکته بعدی در بررسی روسی شناسی حول محور بیزانسی بودن فرهنگ و تمدن روسیه است. البته تاثیر عمیقی دارد. این معماری پس از قرن پانزدهم در روسیه شکل گرفت و توسط معماران بیزانسی شکل گرفت. زمانی که روس ها مسیحی شدند، حتی مسیحیت نیز از بیزانس وارد شد. تا قرن هفدهم، همه اسقف ها از استانبول می آمدند. خط روسی از خط یونانی وام گرفته شده است. نظام سیاسی روسیه نیز یک سیستم وارداتی است. هنگامی که امپراتوری بیزانس توسط ترکان عثمانی نابود شد، روس ها خود را به عنوان وارثان بیزانس معرفی کردند و این هوشمندی آنها بود. امپراتوری روسیه سزار الهام گرفته از بیزانس است. اما چیزی که کم کم مورد توجه قرار گرفته این است که روس ها به ایرانی ها بدهکار هستند.