ضعف روش شناسی مطالعات تاریخی یکی از دلایل تنوع قرائت ها از عاشورا است



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) چهارمین جلسه از جلسات مجازی حسینیه حکمت به مناسبت دهه محرم الحرام و به همت مؤسسه حکمت و فلسفه ایران با سخنرانی حجت الاسلام احمد حسین شریفی با موضوع «تحلیل دلایل ظهور» برگزار شد. تلاوت های متعدد واقعه عاشورا».


شریفی در ابتدای این نشست با اشاره به تنوع قرائت ها و تلاوت های واقعه عاشورا گفت: یکی از دلایل تنوع قرائت ها و تلاوت های عاشورا، ضعف روش شناسی مطالعات تاریخی است. روش های مختلفی برای درک پدیده ها وجود دارد که می توان آنها را به چهار دسته روش های «عقلانی»، «تجربه ای»، «روایی، حیاتی و تاریخی» و «شهودی» تقسیم کرد. در این میان اعتبار روش عقلی و شهودی بیش از سایر روش هاست. در مورد روش تجربی بحث های مختلفی وجود دارد و هیچ کس ادعا نمی کند که تجربه قطعی است. برعکس جای سوال دارد و باید آزمایش و سنجش شود.

وی ادامه داد: در این میان روش تاریخی و روایی ضعیف ترین است و نسبت به روش فکری و تجربی به زحمت بیشتری نیاز دارد تا مورخ بتواند واقعه را به درستی بخواند. دلیل موفقیت روش روایی این است که ما با اصل پدیده مواجه نیستیم و با واسطه با آن مواجه می شویم. این باعث شده است که روش تاریخی کمتر قابل اعتماد باشد و مورخان برای جمع آوری شواهد قابل اعتماد تلاش کنند.

شریفی تصریح کرد: تکیه بر منابع تاریخی که گاه قدمتی چند صد ساله دارند و برخی بیش از هزار سال قدمت دارند باعث شده مورخان نتوانند اطلاعات کاملی از یک واقعه ارائه دهند. بنابراین در مورد واقعه عاشورا با متنی مواجه هستیم که اطلاعات کامل و جامعی از آن نداریم و قرائت های متفاوتی از آن وجود دارد که برخی منابع آن را معتبر و برخی نه!

وی درباره عامل دوم توضیح داد: ناتوانی محققین، تحلیلگران یا مفسران واقعه عاشورا در درک اسناد تاریخی و ارتباط دست دوم و سوم با آن که نباید نادیده گرفته شود. برخی از مدعیان روشنفکری و قرائت های جدید از معارف دینی، توانایی تعامل با متون اولیه را ندارند و همین امر باعث می شود که قرائت های متعدد و در نتیجه هیچ کس مانع فعالیت های دیگر نشود.

این دانشیار فلسفه و اخلاق ادامه داد: جامعه علمی باید به مرحله ارزیابی تحلیل برسد. یکی از مدعیان درباره عاشورا گفته است که دو ادعا از سوی بنی هاشم و بنی امیه در این باره وجود دارد و هر کدام از این ادعاها از نظر دیگری صحیح نیست! در عصر مدرن با افرادی مواجه هستیم که توانایی تعامل دست اول با متون و درک آن را از طریق تحلیل خود ندارند.


شریفی سومین دلیل بر تنوع قرائت ها را نیز بیان کرد: در این زمینه فرضیات نادرستی درباره اسلام و معارف اسلامی وجود دارد و برخی ادعاها با این پیش فرض های نادرست، عاشورا را تحلیل می کنند و مبتنی بر اجتهاد نص نیست.

وی افزود: روایات متعددی درباره مقام شفاعت اهل بیت(ع) داریم که ناظر بر ارزش گریه بر ابی عبدالله است; اما برخی به دلیل تأثیرپذیری از الهیات مسیحی، قرائتی از واقعه عاشورا داشتند و دارند که برخلاف داده های قطعی اهل بیت(ع) و فرهنگ اسلامی است.

شریفی با اشاره به کتاب محرّق القلوب ملا مهدی نراقی گفت: روح مسیحیت و الهیات مسیحی در این کتاب بسیار حاکم است و ذکر شده است که امام حسین (ع) برای نجات آنها به شهادت رضایت دادند و همه دوستانشان را نجات دادند. و تابعین به درجه شفاعت رسید و می تواند شیعیان را در قیامت شفاعت کند و بدون شهادت، رسیدن به این مرتبه ممکن نبود. این در حالی است که مقام شفاعت برای همه ائمه و اولیای الهی برقرار شده است و برای امام حسین (ع) نیازی به شهادت و این گونه قیام نبوده است.

رئیس پژوهشکده حکمت و فلسفه ایران تصریح کرد: بر اساس مبانی خاص شیعه، هر گناهی مجازات خاص خود را دارد و تا زمانی که توبه نکند، شفاعت نمی شود. پس شفاعت احکام خاصی دارد و این درست نیست که اگر فقط برای حسین (علیه السلام) گریه کنیم، مورد شفاعت او قرار می گیریم. پس تحلیل اشتباه از واقعه عاشورا نکنید.

وی در تشریح چهارمین عامل تنوع قرائت عاشورا گفت: انگیزه ها و اهداف متفاوت است و دلیل دیگر این تنوع، انگیزه های مقدس و نامقدس قرائت واقعه عاشورا است.

شریفی همچنین به قرائت مغرضانه همرزمان خود پرداخت و افزود: برخی از مخالفان انقلاب و نظام جمهوری اسلامی سعی می کنند قرائتی فرا دینی از نهضت امام حسین (ع) ارائه دهند که ایشان را الگو قرار دادند.

این پژوهشگر دینی ادامه داد: یکی از معاصران می گفت نباید شرعی فکر کنیم که تمام روز عاشورا و تمام زمین کربلاست (همه روزها عاشورا و همه زمین ها کربلاست) و اگر کسی احساس کرد امام حسین است (ع) الف) طرف مقابل همیشه یک سیلی است و همه جا درگیری وجود دارد. پس بیایید این تیپ های ایده آل را به عنوان نمونه در زندگی خود قرار ندهیم و از این نمای سیاه و سفید خارج شویم و آن را واقعی ببینیم.

وی در ادامه به نقد قرائت سایر معاصران پرداخت و گفت: یکی دیگر از معاصران در تحلیل خود حرکت امام حسین (ع) در روز عاشورا را حرکتی فرا دینی دانست که هیچ فقهی اجازه نمی دهد جان، مال و همسر از انسان سلب شود. و فرزندان فداکاری می کند و نتیجه می گیرد که امام حسین (ع) را نباید مثال زد.

این استاد فلسفه و اخلاق تصریح کرد: اگر داده های تاریخی را بدون مراجعه به متن تاریخ ارائه کنیم، قرائتی کثرت گرایانه از اسلام ارائه می کنیم که باعث می شود حادثه عاشورا را به همین صورت تحلیل کنیم، در حالی که در شرح واقعه تاریخی، ما نباید تحلیل خود را منتشر کنیم و باید واقعیت را بدون دخالت شخصی توصیف کنیم.

شریفی در پایان، عامل پنجم قرائت های مختلف از واقعه کربلا را تک بعدی و تک منبعی تحلیلگر دانست و اظهار داشت: همه تحلیل گران نگاه جامعی ندارند و به حادثه نگاه می کنند و آن را تک بعدی تحلیل می کنند. . این تک بعدی بودن باعث می شد که افراد درشت اندام نتوانند تحلیل مناسبی از اندازه خود ارائه دهند و اندازه حادثه و شخص باعث ایجاد یکسان در قرائت می شود. زیرا اساساً درک اتفاقات بزرگ و افراد بزرگ کار ساده ای نیست.