علما در قرون گذشته علم بی سابقه امام را به شهادت انکار کرده اند



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) ششمین نشست از سلسله نشست‌های حسینیه حکمت با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین محمد جعفری هرندی از اعضای هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در پژوهشکده حکمت و فلسفه ایران برگزار شد. علم امام و واقعه عاشورا».

جعفری هرندی در این دیدار مجازی پیش از پرداختن به موضوع معرفت امام و واقعه عاشورا گفت: بر خود لازم می دانم دو دیدگاه کلی را درباره علم امام برجسته کنم. ما بر اساس اعتقادات شیعه خود، قطعا علم غیبت را از شئون امام می‌دانیم و برای علم غیبت امام جایگاه ویژه‌ای قائل هستیم. اصولاً یکی از تفاوت های اعتقادی ما در مورد امامت، مسئله علم امام است. امامت در میان اهل سنت نیز مطرح است و آنها نیز مقام امام را به عنوان نماینده پیامبر قبول دارند، اما علم غیب را نمی شناسند، اما ما شیعیان معتقدیم که امام علم غیب دارد.

ایشان فرمودند: پس همه علمای ما در سطح اندیشمندان و در سطح کلیات اندیشه شیعه، علم غیبت را یکی از ارکان اساسی اعتقاد می دانند. در عین حال در این که علم غیبی امام چقدر است و علم غیبی امام چقدر است اختلاف نظر وجود دارد. در این زمینه دو سؤال مطرح می شود: یکی اینکه آیا علم امام مختص به امور ارشادی و معارف دینی است یا اینکه همه عرصه های حق را در بر می گیرد؟ ثانیاً امام همیشه از علم غیب بهره می برد یا گاه بهره می برد.

وی در ادامه با اشاره به شکل گیری دو دیدگاه کلی درباره علم امام، خاطرنشان کرد: دیدگاه اول این است که امام به همه عرصه های حق علم دارد و علم امام حد و مرزی ندارد و علم امام همیشه برحق است. دیدگاه دوم، دیدگاهی است که علم غیب امام را از نظر وسعت قلمرو و زمانی مطلق نمی داند و در مواقع لزوم علم غیب امام را در نظر می گیرد.

هرندی افزود: حال سؤال این است که آیا امام حسین (ع) که وارد این نهضت شد علم غیبی به شهادت داشت یا خیر؟ آیا علم غیبی امام در این امر دخیل است یا خیر؟ آیا امام آگاهانه وارد این راه می شود یا امام از عاقبت این حرکت بی خبر بود تا اینکه محاصره و جنگ پیش آمد و امام جان خود را فدای راه خود کرد؟

وی تصریح کرد: در اینجا دو نظر می توان یافت. نظری که معتقد است امام علم غیب دارد و از اول به واقعه آگاه است. بر اساس این نظر، علم امام جاری است و ایشان از ابتدا می دانستند که شهید خواهند شد. این دیدگاهی است که در بین متفکران ما به شدت مورد پسند و محبوب است. از جمله دیدگاه ها و نظراتی که درباره فلسفه قیام عاشورا وجود دارد، این دیدگاه شامل کسانی می شود که هدف امام را عبادت می دانند، کسانی که نگاهی عرفانی به عاشورا دارند و کسانی که تفسیری رستگارانه از عاشورا دارند. و با سؤال علم غیب امام.همدیگر را می فهمند.

وی درباره دیدگاه دوم گفت: این دیدگاه، سؤال علم غیبی امام را نسبت به واقعه نفی می کند. برخی از علمای شیعه علم غیب امام را محدود می دانند، لذا می گویند امام نخواسته بداند موضوع چیست و به ظاهر عمل کرده است. این گروه شامل کسانی هم می شود که می گویند حرکت امام مطابق با تشکیل حکومت است. اولین کسی که این دیدگاه را مطرح کرد شیخ مفید است. وی می گوید برخی می گویند امام می دانستند که مردم کوفه به او کمک نمی کنند اما ما این حرف را نمی پذیریم چون دلیل عقلی و نقلی بر آن نداریم.

وی در ادامه سخنان شیخ مفید در باب علم غیبت گفت: شیخ مفید علم غیبت را مطرح می کند و می گوید نظر ما در علم غیبت این است که امام به احکام معروف است و ندارد. علم غیبت سید رضی نیز همین دیدگاه را مطرح می کند که امام علم غیبت ندارد و فکر می کرد پیروز می شود. سید مرتضی و شاگردش شیخ طوسی نیز همین نظر را می پذیرند و معتقدند امام علم غیب شهادت ندارد.

هرندی در نهایت گفت: اکثر متفکران ما نسبت به علم امام نسبت به شهادت ایشان دیدگاه روشنی دارند و آن این است که امام موظف به عمل به علم غیبی خود نیست و موظف به پیروی از علم ظاهر است. لذا در قرون گذشته علما علم غیب شهادت امام حسین(ع) را به صراحت انکار می کردند. این نظر بعداً تحت الشعاع برخی اخبار قرار گرفت و به محاکم رفت و نظری مطرح شد که معتقد به علم غیبی بود. در دوره جدید این دیدگاه توسط صالحی نجف آبادی با نگارش کتاب شهید جاوید احیا شد. صالحی در این کتاب تمامی شواهد روایی و روایی در باب علم غیبی امام حسین (ع) را تفسیر کرده و برخی از روایات را در اسناد و واسطه ها زیر سوال می برد.