محبت در شعر عاشورایی برای کودکان و نوجوانان به وضوح نمایان است.



گزارش کردن آژانس کتاب ایران(ابنامعصومه مرادی شاعر و نویسنده کودک و نوجوان و مؤسس و دبیر انجمن شعر و ادبیات داستانی است که خستگی من، امیر کوچولو، دیوانگی و رهگذر از آثار اوست.


مرادی درباره پرداختن به واقعه عاشورا در قالب شعر گفت: اگرچه عاشورا نقطه عطفی در تاریخ است، اما وقایعی که در آن رخ داده آنقدر ظالمانه، تلخ و خاردار است که در کنار آن همه زیبایی، عشق و عبادت، برخی فجایعی که رخ داده است به این دلیل است که برای گروه سنی کودکان، خردسالان و نوجوانان مناسب نیست و قابل رسیدگی نیست.

وی افزود: همانطور که می دانید شعر به دلیل ایجاز، موسیقی و تصویری که دارد، علاوه بر دردناک و تلخ بودن، قدرت کاهش اتفاق تلخ را نیز دارد. یعنی می‌توانیم برای بچه‌ها ترانه‌هایی درباره واقعه عاشورا بگوییم تا حس عشق و محبت را در آنها تقویت کنیم و تا سنین جوانی از آن بی‌رحمی‌ها، بی‌حساسیت‌ها و تصاویر ناهنجار دوری کنند، حتی این احتمال در داستان هم می‌تواند رخ دهد. چون باید قسمت هایی از آن تاریخ را انتخاب کنیم که آسیبی به بچه ها وارد نکند و در عین حال مؤثر باشد و آن روحیه عاشقانه را در دل بچه ها زنده کند.

این شاعر درباره آموزه های تربیتی واقعه عاشورا گفت: پرداختن به موضوع عاشورا در شعر کودک و نوجوان رویکردهای متعددی داشته است; اما رویکرد جسورانه ای که در شعر اکثر شاعران می بینیم، احساس مهربانی است. یعنی این حس در شعر عاشورایی برای کودکان و نوجوانان و بزرگسالان به وضوح قابل مشاهده است; اما در شعر کودک و نوجوان بیشتر می بینیم که کودک حس عشق به امام حسین (ع) و حس ولایتمداری دارد و این حس انتقال هم پیدا می شود.

وی افزود: تشابهی که بین کودک ۱۴۰۰ ساله و کودک ۱۴۰۰ ساله پیش می آید و شاید از این جنبه است که شاعران به این امر توجه بیشتری دارند. نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که آموزش را نمی توان از منظرهای دیگر نادیده گرفت، می توان نمونه ها و مضامین مهم تربیتی را که از کودکی در کودکان شکل می گیرد با کمک شعر عاشورایی نهادینه کرد. مفاهیمی مانند احسان، اقامه حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام، مسئولیت هر شهید در روز عاشورا و موضوعاتی مانند جبران خطاهای رفتاری «آزادی» و بسیاری موارد تربیتی دیگر که می توان به آن اشاره کرد. در شعر عاشورایی کودکان به کودکان گفته می شود و آنها به صورت غیرمستقیم در مورد آن صحبت می کنند و ما می توانیم مفاهیم آموزشی را چه در قالب قافیه و چه در قالب شعر کوتاه به مخاطب ارائه کنیم و از نظرات آنها نیز مطلع شویم.

مرادی درباره ریشه واقعه عاشورا گفت: در مسائل دینی دیدگاه های مختلفی وجود دارد، برخی معتقدند که منشأ برخی حوادث را نباید گفت و برخی معتقدند بر اساس فطرت الهی که انسان دارد، می توان این مسائل را بیان کرد. از کودکی هضم شده است

وی افزود: به نظر من شاید پرداختن به مسائلی مانند گودال قتل، سر بریدن حضرت علی اصغر(ع) در سنین پایین، مناسب نباشد. اما می توان به جای کنار گذاشتن واقعه اصلی عاشورا و پرداختن به دیگر وقایع تاریخی به واقعه اصلی عاشورا پرداخت.

وی ادامه داد: در عاشورا فقط یک حادثه نبود، بلکه یک سری اتفاقات به هم پیوند خورده است که باعث می شود عاشورا، عاشورا و درمان آن برای کودکان باشد، به ویژه اینکه قهرمانان بسیاری از داستان های عاشورایی کودک هستند و با توجه به این حس خویشاوندی که کودک می تواند داشته باشد شخصیت هایی مانند عبدالله فرزند امام حسن (ع)، وهب، بانو سکینه، حضرت رقیه (س) شخصیت هایی هستند که کودک و نوجوان بوده و در عاشورا حضور پررنگی داشته اند، بنابراین می توان از چنین شخصیت هایی استفاده کرد. شخصیت ها و کمک به تقویت حس خویشاوندی در کودکان و نوجوانان و حتی خردسالان در لحظاتی که برایشان ضرری ندارد از جمله تقویت روحیه شجاعت و تقویت روحیه محبت در عاشورا از عاشورا استفاده می کردند.

وی افزود: در قسمتی که امام حسین (ع) با اهل بیت خود وداع می کند، در مقام این امام در ترجیح دیگران بر خود و دیگر جزئیات عاشورا، آنقدر زیبایی و درس اخلاقی است که نه تنها اخلاقی، بلکه جذاب است. روایاتی که برای کودکان و نوجوانان قابل خواندن است می گوید که شاعر یا نویسنده نیز باید اثری هنری خلق کند که بی شک بر مخاطب تأثیر بگذارد. من معتقدم واقعه عاشورا صحنه هایی دارد که ظلم و ستم در مردم قبل از امام حسین (ع) وجود دارد که نیازی به پرداختن دقیق به آن مسائل نیست. روی بچه می گذارد.

این شاعر درباره تصویرسازی و پرتره کتاب های کودک گفت: در تصویرسازی کتاب های کودک با مضمون دینی همیشه به این فکر می شود که مثلا قداست این بزرگواران باعث می شود که تصویرگران هاله هایی از نور را برای چهره معصومین در نظر بگیرند. این پدیده در بسیاری از موارد دارای نقاط ضعفی است. زیرا می تواند به طور غیرمستقیم به ذهن کودک القا کند که نمی توانیم به فضای مقدس این بزرگواران دسترسی پیدا کنیم یا خوب بودن پدیده ای دست نیافتنی است. از طرفی دیگر می توان از تصویر فرد برای شخصیت های مذهبی استفاده کرد که باعث تشابه چهره و شکل گیری شخصیت های معروف کودک می شود که به نوبه خود می تواند مضر باشد. یکی از رویکردهای تصویرگران برای تصویرسازی کتب دینی استفاده از زاویه دیدی است که چهره را در تصویر لحاظ نمی کند تا شخصیت برای کودک قابل دسترسی باشد و ترسیم تصویر یا نور به جای چهره آسیب ببیند. اتفاق نمی افتد. در داستان‌هایی مانند عاشورا که خشونت و ظلم فراوان است، به نظر می‌رسد استفاده از رنگ‌ها و نمادهای خاص بدون نشان دادن چهره شخصیت‌ها نمی‌تواند در عین حال مضر باشد و نقش مهمی در انتقال احساسات به کودک داشته باشد. و قطعاً یک ابهام هنری ایجاد می کند که کودک تصویر را مطابق ذهنیت خود می سازد.

مرادی درباره ارتباط با نوجوانان گفت: به نظرم دو نکته برای ارتباط با نوجوانان بسیار مهم است، اول پرهیز از نصیحت و دوم دوستی با نوجوانان و درک دنیای خاص آنها. اگر فرد بتواند این دو کار را انجام دهد، نوجوان او را همراهی می کند و دست او را می گیرد و به دنیای خود می آورد و ایده لازم را به نویسنده ارائه می دهد.

این شاعر درباره تولید محتوا توسط نویسندگان برای نسل امروز گفت: به نظر من شاید شاعران و نویسندگان کودک و نوجوان نتوانسته اند خود را به روز کنند و به دغدغه های واقعی کودکان بپردازند. شاید یکی از دلایل اصلی این امر این باشد که شاعر یا نویسنده در مواجهه با اتفاقی در کودکی خود را کودک می بیند یا به احساسات خود توجه می کند، در حالی که بسیاری از تجربیات کودک و نوجوان در دنیای امروز وجود ندارد. از دوران کودکی و نوجوانی ما و شاید ادامه معاشرت با کودکان و نوجوانان و مطالعات میدانی گسترده و عمیق تا نویسندگان و شاعران بزرگسال بتوانند محتوایی روز و مناسب برای کودکان و نوجوانان تولید کنند.

مرادی درباره تغییراتی که ادبیات کودک و نوجوان به آن نیاز دارد، گفت: اگرچه در سال های اخیر شاعران و نویسندگان زیادی هم از نظر محتوایی و هم از نظر ساختاری سعی در نوآوری داشته اند. اما این اتفاق هنوز به درستی رخ نداده است. درک عمیق نیازهای کودکان و نوجوانان، شناخت دغدغه های آنان، پرهیز از یک سویه نگری، تلاش برای کسب تجربه های جدید در ساختار، مضمون، تخیل و حرکت برای هویت بخشیدن و ترویج حوزه های مختلف شعر کودک و نوجوان و تبدیل به یک نوع ادبی کاملا مستقل با استفاده از او یکی از شاعران جوان و کمتر شناخته شده است و توجه به طبقات مختلف از مواردی است که شاعران در ترویج شعر کودک می توانند به آن توجه کنند.

این شاعر در نهایت شعری در مورد امام حسین (ع) در اختیار ابنو قرار داد که در ادامه می خوانید:
اوجاتا گفت:
روز عاشورا
آهنگ غربت و تنهایی تو این بود:
شیعه مهما شربتوم ما عذب فضرونی
نمیفهمم چی میگه ولی مامانم از بچگی بهم گفت
جاری و تشنه آقا
آقا شما پایان داستان هر رودخانه ای
مادرم گفت شهید اشک است
میل به مشک
حسرت بی پایان
آتش در سینه ما شیعیان
نفرت بدنم را می سوزاند
اشک بر هوای سیاه پیراهنم می ریزد
زیر لب گریه می کنم
فریادی از غم مادری که معنی آن را هم نمی دانم
آه صدای من غریب است و شهید فندوبنی»