نقد و بررسی کتاب «بچه های فرات» برگزار شد.


گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) یازدهمین نشست «طعم کتاب» با محوریت نقد و بررسی کتاب «بچه های فرات» در تالار شهید عاشوری خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. در نشست عصر امروز سه شنبه ۲۷ مرداد، حسن احمدی از پیشکسوتان ادبیات دینی به عنوان منتقد اثر سخنرانی کرد و لیلا قربانی نویسنده کتاب «بچه های فرات» نیز حضور داشت. به سوالات پاسخ داد و انتقاد

کتاب «بچه های فرات» اثری داستانی مربوط به سال ۶۱ هجری قمری در کشور عراق و شهر کوفه است. این اثر برای مخاطبان نوجوان نوشته شده است و محوریت کتاب بر سه نوجوان به نام‌های «سعد»، «علی» و «مالک» است که پس از واقعه کربلا باید تصمیم می‌گرفتند در کدام مسیر حرکت کنند.




نوشتن “Frat Kids” به منظور جذاب بودن
در این نشست لیلا قربانی نویسنده کتاب با بیان اینکه ۷ سال از نگارش کتاب می گذرد این کتاب اولین اثر داستانی من است، گفت: زمینه اصلی فعالیت من فیلمنامه نویسی و رشته ای است که در آن تحصیل کرده ام. . تاریخ است


وی افزود: سعی کردم کتاب «بچه های فرات» را به گونه ای بنویسم که ضمن ارائه روایتی تاریخی، برای نوجوانان و جوانان جذاب و هیجان انگیز باشد.
نویسنده کتاب «بچه های فرات» در پاسخ به این سوال که دغدغه نگارش این کتاب از کجا نشات گرفته است، گفت: زمانی که در دانشگاه تاریخ می خواندم، داستان های تاریخی را دوست داشتم. در دوران تحصیل از موضوعات مختلف در ذهنم اشیایی ایجاد می کردم. من هم دغدغه کار روی زنان عاشورایی را داشتم و احساس می کردم هیچ کاری در این زمینه انجام نشده است.



ایده هایی که از کار پژوهشی زنان عاشورایی شروع شد
قربانی همچنین گفت: درباره موضوع زنان عاشورایی تحقیق رسانه ای کردم. بعد از آن ایده هایی داشتم و از آن ایده ها کتاب «فرات بویز» شکل گرفت و این اولین ایده بود. البته هنوز ایده های تاریخی دارم که باید روی آنها کار کرد.



سختی آثار ادبیات دینی
حسن احمدی منتقد آثار کودک و نوجوان با تسلیت ایام عاشورای حسینی گفت: تالیف کتاب های دینی جسارت می خواهد. کمتر نویسنده ای از این حوزه وجود دارد که حرفه ای کار کند. شاید می ترسند. علاوه بر این، ناشران نیز با نویسندگان این حوزه برخورد بدی دارند.


وی افزود: وقتی به سراغ کارهای مذهبی می رویم، آثار شعاری می شوند و در برخی آثار مستقیماً به سمت موضوع اصلی می روند. [اشاره به سوژه‌های دینی که کتاب برای آن هدف اصلی نوشته شده] و در این کارها چندان موفق نبوده ایم.


احمدی همچنین گفت: با مطالعه آثار دینی گاهی خواننده از مطالعه اثر فرار می کند. خوانندگان عاشق خواندن داستان هستند و ماجراهایی در کتاب اتفاق می افتد. داستان تعلیق دارد و کار شخصیت پردازی های خوبی دارد.
این منتقد گفت: در خصوص آثار مذهبی – گذشته – مشکلاتی وجود دارد، زیرا ما از آن زمان اطلاعی نداریم و شکل مکان ها را از آن زمان نمی دانیم.



نقد شخصیت پردازی کتاب «بچه های فرات»
قربانی در بخشی دیگر در پاسخ به این سوال که آیا مجموعه ای از نگارش آثارمان را تصور می کردیم و آیا باید دنیایی تخیلی بسازیم و آیا چنین سریالی ماندگار خواهد بود، گفت: روند نوشتن برای من متوقف نشده است و برای نوشتن. برای من مثل یک بیماری است [اشاره به وابستگی به نوشتن] E. این سیر تاریخی در آثار من ادامه خواهد داشت. روایت دیگری درباره واقعه کربلا نوشته ام که سال آینده آماده می شود. نوشتن برای ما یک روش زندگی است، مثل خوردن و نوشیدن چای.


احمدی در بخشی دیگر در توضیح شخصیت پردازی کتاب بچه های فرات گفت: از سن سه شخصیت اصلی کتاب اطلاعات قوی نداریم. در جایی مسئولیت های بزرگی را بر عهده می گیرند و زندانیان را به آنها تحویل می دهند. در جای دیگر کثیفی نوجوانی از آنها دیده می شود و این خلاء کار است.


وی با اشاره به اینکه سن شخصیت های کلیدی این کتاب سوال برانگیز بود، افزود: وقتی شخصیتی به موقع معرفی می شود، به تدریج ویژگی های مختلفی از جمله ویژگی های اخلاقی و ظاهری مانند لاغری و چاق بودن و … آشکار می شود. این چیزها در مورد شخصیت های این کتاب با هم دیده نمی شود.



اهمیت لحظه ها در خلق داستان
احمدی گفت: مشخص است که این شخصیت ها هم سن و سال هستند اما نویسنده مخاطب را با اخلاق و رفتار آنها آشنا نمی کند. خانم گوربانی به نوشتن فیلمنامه می پردازد، آنها در خلق آثار «لحظه ای» اهمیت دارند. در این کتاب هیچ لحظه و شخصیت پردازی وجود ندارد. موقعیت خوبی معرفی نشده است.


این منتقد از توصیف ویژگی های رودخانه فرات مانند امواج آن در داستان انتقاد کرد و گفت: پیدایش امواج بزرگ با دریا همراه است اما اگر بپذیریم که رودخانه فرات نیز در مقطعی طغیان کرده است، باز هم داستان وجود دارد. دارای خلأهایی در توصیف مکانها است. داستان می توانست جالب تر باشد.


وی گفت: البته در مجموع کار خوب است اما می توانست خواننده را بهتر کند و تعداد صفحات را افزایش دهد.



چرا سن شخصیت های بچه های فرات مشخص نیست؟
قربانی در پاسخ به این سوال که نکاتی در کتاب وجود دارد که به تفصیل بیان نشده است و علت این سوال با دانستن اهمیت نقد کتاب برای پربارتر شدن آثار بعدی خود چیست، گفت: در جامعه عرب، کودکان. از ۸ تا ۱۳ سال نوجوانان در نظر گرفته می شود که نوجوانان در این سن شنا و تیراندازی را یاد می گیرند. چند بار در «بچه های فرات» به شخصیت ها سن و سال دادم، اما در نهایت متوجه شدم که اگر سن خاصی به آنها بدهم، جالب نیست. بنابراین سعی کردم از عناصری استفاده کنم تا مخاطب بتواند محدوده سنی شخصیت ها را درک کند. احساس می کردم با این کار مخاطب پویاتر می شود.


و نویسنده «بچه های فرات» گفت: من به فضای کار درباره رود فرات واکنش نشان دادم. این رودخانه پهن و مواج است. حتی شنا کردن در برخی مواقع از سال ممنوع است. با توجه به اینکه واقعه عاشورا با عطش همراه است اشاره نکرده ام که چه فصلی از سال برای ایجاد حال و هوای کار است. اما از سرسبزی داستان مشخص می شود که این فضا بین اسفند و اردیبهشت است.


وی تاکید کرد: عادت دارم درباره شخصیت های داستان خلاصه نویسی کنم و احساس می کنم اگر کار طولانی شود از جذابیت آن کاسته می شود.



تفاوت فیلمنامه و داستان
احمدی در بخشی دیگر گفت: در فیلم تصاویر می بینیم اما در داستان ها و رمان ها نویسنده باید اطلاعات فضا و شخصیت ها را به مخاطب منتقل کند تا خواننده بداند با چه موقعیتی مواجه است. خواننده می خواهد وارد داستان شود.


وی افزود: اگر فیلمنامه نویس موقعیت های کارش را توصیف نکند، کارگردان باید خودش این کار را در تصویر انجام دهد و اگر کارگردان با داستان آشنا نباشد، می تواند به فیلمنامه لطمه بزند.


این منتقد تاکید کرد: در آثار دینی-تاریخی چون زمان از وقوع حوادث می گذرد نمی دانیم وضعیت چگونه بوده است. عده ای برای حل تکلیف داستان های مذهبی تاریخی نخل گذاشتند تا فضای تاریخی ایجاد کنند.



چند توضیح برای حال و هوای داستان «بچه های فرات»
قربانی در پاسخ به این سخنان گفت: قبیله بنی اسد شامل افرادی بود که عده ای در بصره به تجارت مشغول بودند و از مبارزان معروف بودند. بخشی از آنها در اطراف نینوا حضور داشتند و بادیه نشین بودند، با اینکه در چادر زندگی می کردند، اما ثروتمند بودند.


وی افزود: دوست دارم دکور داستان در روستا باشد. از آنجایی که این قبیله در مرز فرات بودند، گمان می‌کنم که در واقع بادیه‌نشین بوده‌اند و احتمالاً به شیوه‌ای دهقانی زندگی می‌کرده‌اند.


نویسنده «بچه های فرات» ادامه داد: برای این قبیله در داستان روستای کوچکی طراحی کردم که اطراف آن را درختان خرما احاطه کرده بود و دام زیادی داشتند و به دامداری مشغول بودند. در آن منطقه تپه و دره زیاد نبود و اسب دوانی در آن منطقه رونق داشت.


وی گفت: احساس می کردم اگر بیش از حد به داستان تاریخ وابسته باشم از جذابیت کارم کاسته می شود. تصور اینکه مردم ۱۴۰۰ سال پیش چگونه زندگی می کردند دشوار است.



اگر کتاب ترجمه شود مخاطب نمی فهمد!
احمدی در ادامه با اشاره به اینکه امیدواریم کتاب «بچه های فرات» ترجمه شود، گفت: از زمانی که در مکتب امام حسین (ع) بزرگ شده ایم، با فضاهای این داستان ها آشنا می شویم. اما اگر روزی این داستان ترجمه شود یا ۱۰۰ سال بعد به دست کسانی بیفتد که با این فضاها آشنایی ندارند، نمی توانند فضای داستان را درک کنند. مگر اینکه نویسنده از ابتدا کار خود را محکم شروع کرده باشد.



این منتقد تصریح کرد: گاهی نویسنده از ترس به سوژه ها نزدیک نمی شد. آمدن حبیب بن مظاهر در مقام داستان خوب نیست; در داستان فرزندان فرات کم فروش است.


وی با بیان اینکه اگر داستان مربوط به زمان حال می شد، می شد از تخیل استفاده کرد و گفت: می توانست بیشتر از شخصیت هایی مانند سما و بز در داستان باشد.



تلاش نویسنده برای نقد نگرش جنسیتی مردم عرب
قربانی با بیان اینکه سلیقه من به گونه ای است که کار را کش نمی دهم، خاطرنشان کرد: می خواستم نگرش های جنسیتی را که در جامعه عرب وجود داشت در اثر نقد کنم.


وی بیان کرد: برای وقایع تاریخی مانند حادثه عاشورا و دفاع مقدس که مدت‌ها اتفاق نیفتاده، دنیایی تخیلی می‌سازیم و داستان -اصلی- را در حاشیه آن بازگو می‌کنیم. من کار را به صورت فیلمنامه و این نقدها دیدم [اشاره به نقد شخصیت پردازی و فضا سازی] آنچه مطرح شد را قبول دارم.



پیشنهاد منتقد به نویسنده…
احمدی در پایان گفت: وقتی موضوع نیاز به کار بیشتر دارد، باید متن بیشتری نوشته شود و این کتاب «بچه های فرات» می توانست به جای ۱۳۵ صفحه، صفحات بیشتری داشته باشد. وی به قربانی پیشنهاد کرد این اثر را در حضور بچه ها و در حضور مخاطبان اصلی کتاب برای دید بهتر این کتاب بخواند.