ویراستار داستان باید به ادبیات علاقه داشته باشد، ویراستار باید ساختار داستان را خوب بشناسد



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)جلسه راه اندازی مجازی کارگاه ویرایش داستان شب گذشته (پنجشنبه ۱۸ تیرماه) برگزار شد. محقق، ویراستار و مدرس این کارگاه، پرداخت.

مهدی کناواتی در ابتدای این جلسه به مشکلات ناشی از شیوع ویروس کرونا در چند سال اخیر اشاره کرد و گفت: این اپیدمی باعث شد که نتوانیم کارگاه ها را به صورت حضوری برگزار کنیم. اما در حال حاضر شرایطی فراهم شده است که برخی کارگاه ها هم به صورت حضوری و هم به صورت آنلاین برگزار شود تا دانشجویان مقیم شهرستان ها بتوانند از این کارگاه استفاده کنند.


فرشته احمدی سپس به سوالاتی درباره تدوین داستان و کارگاهی که از هفته آینده آغاز می شود، پاسخ داد. احمدی در ابتدا با بیان اینکه متن خلاقانه و داستان چیست، بیان کرد: هر متنی که گزارش ساده نباشد، به دنیای فانتزی متصل باشد و امکان تایید آن را نداشته باشد، متنی خلاقانه است. داستان یکی از متن های خلاقانه است و دریچه ای به دنیایی دیگر. ویژگی بارز همه متون خلاق، تخیل است.

وی در ادامه به تفاوت داستان و رمان اشاره کرد و گفت: در کارگاه داستان و تدوین داستان به معرفی انواع داستان می پردازم. اما در اینجا به اختصار می گویم که تفاوت انواع داستان ها در ساختار آنهاست. ساختار کلمه کلیدی این کارگاه است. رمان‌ها، داستان‌های کوتاه و داستان‌های کوتاهی که از قرن نوزدهم شکل گرفته‌اند، ساختار متفاوتی دارند، در حالی که پیش از آن انسان موجودی اسیر سرنوشت بود، اما در عصر جدید فردگرایی اهمیت پیدا می‌کند.

احمدی افزود: ما به طور کلی از کلمه داستان استفاده می کنیم و به همه انواع آن معنا می کنیم. داستان هر نوشته خلاقانه ای است که به صورت سلسله مراتبی در نقطه ای غیر از ابتدا شروع می شود و به پایان می رسد. تفاوت رمان و داستان کوتاه را می توان با یک مثال توضیح داد: رمان مانند شهر است و داستان کوتاه مانند آپارتمان. نویسنده در حالی که در رمان فرصت تصویرسازی و شخصیت پردازی را پیدا می کند، اما داستان کوتاه تکه ای از جهان است که فرمی مینیمال و موجز دارد. این را هم بگویم که شروع به نوشتن رمان آسان است، اما ساختاربندی و به پایان رساندن آن بسیار سخت است.

ویرایش داستان، ویرایش ساختاری است
در بخشی دیگر از این نشست، فرشته احمدی در پاسخ به نوع ویرایش داستان توضیح داد: چند نوع ویرایش در بین ناشران رایج است: فرمی، زبانی، ترجمه، نقل قولی، ساختاری و محتوایی. درست است که ناشران هر یک از این شماره ها را به کارشناس همان شماره بدهند، اما این امر در نشریه ما معمول نیست و ناشران نمی توانند هزینه آن را پرداخت کنند. ما در این کارگاه به صورت تخصصی در زمینه ویرایش ساختاری داستان می پردازیم، بنابراین می توان گفت که ویرایش داستان، ویرایش ساختاری است. ما ساختار روایت را می دانیم.

وی افزود: در ویرایش داستان نیز تا حدودی وارد ویرایش زبان می شویم. به عبارت دیگر زبان یکی از عناصر ساختار داستان است. من بسیار دیده ام که ناشران پس از پذیرش یک اثر داستانی، فقط فرم و زبان آن را ویرایش می کنند و ساختار آن را ویرایش نمی کنند. جای این موضوع واقعا در نشریه ما خالی است.

احمدی همچنین درباره قابلیت ها و ابزارهای یک ویراستار داستان گفت: ویراستار داستان اول از همه باید به ادبیات علاقه داشته باشد و متن های متنوعی را بخواند. خواندن روایات مختلف ساختار را در ذهن ما متزلزل می کند. با خواندن هر روایت، تصویر آن در ذهن خواننده باقی می ماند و زمانی که ذهن ساختار را بشناسد، بهتر می تواند آن را تحلیل کند. پس ویراستار باید به دانشی که قبلاً کسب کرده مجهز باشد و همچنین مدام یاد بگیرد. او باید ساختار داستان را به خوبی بشناسد، بتواند داستان را بشکند و اجزای مختلف آن را تحلیل کند تا بتواند اصلاحاتی را به نویسنده پیشنهاد دهد.

وی در پاسخ به این سوال که آیا پس از یادگیری این نوع تدوین می توان وارد بازار کار شد، گفت: تفاوت این کارگاه با کارگاه داستان نویسی این است که در این کارگاه متخصصان و کارشناسان داستان تربیت می شوند نه داستان نویس. . شرکت های انتشاراتی به متخصصانی نیاز دارند که بتوانند داستان را تحلیل کنند. در شرکت های انتشاراتی می توان کار را با ویرایش تصویری و زبانی داستان شروع کرد و پس از کسب مهارت کافی، داستان را نیز ویرایش کرد. فعالیت های دیگری نیز وجود دارد: نوشتن تحلیل داستان، نقد داستان و غیره. البته این کارگاه برای داستان نویسان نیز مفید است زیرا به آنها یاد می دهد که چگونه داستان خود را تحلیل کنند.

احمدی همچنین در پاسخ به این سوال که برخی از داستان ها ساختاری ندارند و چگونه می توان چنین داستان هایی را ویرایش کرد. آگاهی از ساختار ذهن ما را روشن می کند تا داستان را درست ببینیم. البته داستان هایی هستند که باید با معیارهای خودشان سنجیده شوند. شناخت ساختار داستان به ما می آموزد که چگونه با هر داستان برخورد کنیم و جهان بینی نهفته در آن را درک کنیم و با در نظر گرفتن همه این موارد می توانیم در کنار نویسنده باشیم.

وی در پاسخ به این سوال که اگر داستانی مشکل ساختاری ندارد، ویراستار تا چه اندازه صلاحیت استفاده از زبان خود را دارد، گفت: این سوال برای هر داستانی متفاوت است. بستگی به نثر دارد و اینکه نویسنده چقدر آگاهانه زبان متن را در هم آمیخته است. مهم این است که ویراستار در کنار نویسنده و در خدمت او باشد نه در مقابل او. آدم باید داستانش را دوست داشته باشد، بفهمد و بفهمد نویسنده چه می‌خواست. بدترین کاری که یک ویرایشگر می تواند انجام دهد این است که تمام متن را طبق یک الگوی خاص ویرایش کند.

احمدی همچنین کتاب هایی را برای مطالعه پیشنهاد کرد و ادامه داد: یکی از کتاب های ریچارد براتیگان با عنوان باد همه چیز را نخواهد گرفت، نگاهی آزاد دارد، اما با تحلیل داستان متوجه می شویم که چقدر ساختارمند است. این کتاب برای دانستن نوع متفاوت داستان مفید است، کتاب دیگری که پیشنهاد می کنم «ردیف قوطی ها» نوشته جان اشتاین بک است که می توانید عناصر داستان را به خوبی در آن پیدا کنید.

مهدی کناواتی در پایان در پاسخ به سئوالات حاضر در خصوص ورود به بازار کار گفت: تسلط بر حوزه نویسندگی و تدوین روندی تدریجی است و به مرور زمان و تمرین و پشتکار زیاد ویراستار و نویسنده به دست می آید. اگر بخواهیم صادق باشیم باید بگوییم که کارگاه ها و دوره های آموزشی اولین قدم هستند و نمی توان گفت بعد از گذراندن یک کارگاه یا حتی یک دوره طولانی مدت می توان به سرعت وارد بازار کار شد. مهارتی که در این کارگاه آموزش داده می شود مانند سایر مهارت های ویرایشی نیاز به تمرین و تمرین فراوان دارد.