پیامبر اسلام رسالت خود را با کتابی علمی کشف گنجینه نسخ خطی در مورد پیامبر مهربانی اعلام کرد.



گزارش کردن آژانس کتاب ایران (ایبنا) مراسم بزرگداشت میلاد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به سنت نیم قرن گذشته عصر روز چهارشنبه ۲۹ مهرماه بر اساس کتابت مقدس حاج حسین آقا برگزار شد. ملک، در کتابخانه ملی و موزه ملک. در این مراسم محمدرضا رضوان طالب رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک، محمدرضا هدایت پناه از اعضای هیات علمی خزاه و پژوهشکده دانشگاه با موضوع “اصحاب فریقین” و دکتر دکتر مصطفی ذوالفقار طالب از اعضای هیئت علمی حوزه فقه شافعی دانشگاه تهران در موضوع مهم ترین کتب اهل سنت در سیره به بیان نبوی پرداختند.

در ابتدای این مراسم محمدرضا رضوانطالب رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک ضمن خیرمقدم به حاضرین گفت: از حضور جنابعالی در این گردهمایی علمی قدردانی می کنیم. ما موظف به انجام مراسم در طول سال هستیم. با توجه به اینکه اینجا یک تریبون علمی است، صحبت های ما باید لحن علمی هم داشته باشد. به هر بهانه ای که مجلس تشکیل می شود، باید یک عملیات علمی باشد.

وی افزود: پیامبر ما پیامبری است که با در دست داشتن کتابی که از گهواره تا گور می تواند یک کتاب علمی باشد، رسالت خود را اعلام کرد. وحی به ضرورت علم آموزی اشاره دارد. سوره علق به چند موضوع پرداخته است. ضرورت علم آموزی، آموختن شگفتی های آفرینش که شاید بهترین راه رسیدن به خالق باشد، رابطه شفقت آمیز خالق و مخلوق.

رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک در ادامه تصریح کرد: بر اساس آیین نامه بخشنامه ای که واقف بر این ۹ برنامه تاکید کرده، ۹ برنامه را در سال برگزار می کنیم، این برنامه ها عبارتند از؛ جشن میلاد پیامبر اسلام (ص)، میلاد پیامبر، میلاد حضرت علی (ع)، میلاد حضرت زهرا (س)، میلاد امام مجتبی (علیه السلام)، میلاد حضرت علی (ع) امام حسین (ع)، میلاد امام رضا (ع)، سالروز واقف. همچنین از هفتم تا یازدهم محرم عزاداری برگزار می شود که در متن وصیت نامه به آن اشاره شده است.

در ادامه این مراسم دکتر محمدرضا هدایت پناه از اعضای هیات علمی دانشگاه و پژوهشکده خوجه گفت: کتابی که درباره صحابه ناری نوشتم اثری است که ۱۲ سال روی آن کار می کنم. . از سال ۱۳۵۹ در گروه تاریخ ناحیه و دانشگاه، پیش نویس دایره المعارف سیره نبوی را در ۵ قسمت که یک قسمت آن علم اصحاب بود به دکتر جعفریان تقدیم کردم. از آن زمان ما هنوز در بخش نگارش صحابه هستیم و بخش های دیگر در حال نگارش است.

وی افزود: در ابتدا شناخت چندانی از دانش کتابت صحابه نداشتیم، باید بررسی می شد که کتاب هایی که برای صحابه نوشته شده چه تغییرات و تغییراتی داشته است. من این کار را با این فکر شروع کردم که یکی دو سال دیگر کار تمام می شود اما دیدیم کار گسترده و بسیار سخت است و ۱۲ سال از عمرم را صرف این کار کردم.

هدایت پناه گفت: در این کتاب به تعریف صحابه و معاشرت پرداخته و راه های اثبات صحابه را بررسی کرده ایم. طبقات صحابه، تفاوت دایره المعارف صحابه و معرفت شناسی صحابه، صحابه از دیدگاه اهل سنت، شیعه، قرآن و صحابه بررسی شده است. این دانش مربوط به نامگذاری است. اسماء یا تسمیه قدیمی ترین یا اولین کتابی است که در دانش صحابه نوشته شده است. تسمیه عبیدالله بن ابی رافع، هشام کلبی، محمد بن صباح زعفرانی، تسمیه الجاله بن عبیدالله کندی کوفی م۱۴۰/۱۴۵; المریفه تألیف عباد بن یعقوب روغنی، م. ۲۵۰، فضل الکوفه و من نزله من صحابه، م. ۲۸۳، فدائل الصحابه، ابن ابی الاعجاز، م. ۳۲۵; من روی آن علی من صحابه و چند کتاب دیگر جلودی م۳۳۲; تسمیه بن عُقده م ۳۳۳; دائره المعارف اصحاب ابن کهنه، ۳۵۱ م. و کتاب اصحاب جابی ۳۵۵ م.

وی با بیان این مطلب ادامه داد: از نظر گونه شناسی، محمد ابراهیم شیبانی، مؤلف دایره المعارف ما الاف عن صحابه و امحات المؤمنین و آل البیت (رضی الله عنهم) و از نظر زمانی. و در قرن اول فقط نام عبیدالله بن ابی رافع را داریم. در قرن دوم و سوم در ایران ۸ صحابانگاری و در عراق ۹ نویسنده حجاز ۲; شام ۲; در مغرب و مصر ۴ نفر از مشاهیر از جمله بخاری، مسلم، عبدان مروزی، ابن ابی هیتمه، متین، خادمی، ابن سعد و… هستند.

هدایت پناه افزود: در قرن چهارم ۱۷ نویسنده بزرگ سحابی با نام های ایرانی و اصالت ایرانی از جمله باوردی، بقاوی، ابن شاهین، ابن حبان، ابن سکین و… در عراق کنونی، ۷ نویسنده سحابی وجود داشته اند. شامات ۳ نفر حجاز ۱ نفر و مشهورترین این افراد علی بن مدینی، ابن خانی، ابن سکان، دولابی، ابوالفتح ازدی، حمصی و دارکوتانی هستند. در قرن پنجم در ایران ۵ صحابانگاری، در مغرب ۳ نفر، در حجاز ۱ نفر وجود داشته و از معروف ترین این افراد می توان به ابونعیم اصفهانی بن ابالبر اندلسی، ابن یونس شیرازی و الوالعباس مستغفاری اشاره کرد.

وی در ادامه گفت: در قرن ششم ۴ نفر در مغرب زمین، ۲ نفر در ایران، ۲ نفر در عراق و یک صحابانگر معروف در سوریه داریم. در قرن هفتم مشهورترین و جامع ترین کتاب اسدال غابه تألیف ابن عطیر جزری عراقی است و در قرن هشتم مشهورترین نویسنده سحابی شمس الدین ذهبی با کتاب تجرید اسماء الصحابه و پس از آن است. ابن سعید الناس و صفدی. ابن حجر اشکلانی در قرن نهم با کتاب الاصابه فی تمیز الصحابه مشهورترین نویسنده صحابه است.

این محقق با بیان اینکه اگر شیعیان را مؤسس صحابهاری بدانیم، غلو نمی کنیم، افزود: اهل سنت نیز حدود ۱۰ قرن است که در این زمینه تلاش مستمر داشته اند، اما علمای شیعه در این امر نقش عمده ای داشته اند. دانش ۲ نفر در شرق ایران، ۴ نفر در شمال ایران، ۲ نفر در فارس، ۶ نفر در مرکز و استان جبل، ۱ نفر در خوزستان و ۱۶ نفر در خراسان در نگارش صحابه نقش داشته اند.

هدایت پناه در ادامه بیان کرد: در بحث معاشرت، مکاتب معاشرت به دو قسمت ساختاری و محتوایی تقسیم می شوند. مسیر کلی نوشتن درباره صحابه حول محور حدیث است و صحابه کسی است که از پیامبر حدیث نقل کرده باشد. هرکس مسلمان باشد و پیامبر را دید و مرتد نشد جزو اصحاب اوست و من سعی کردم در نگارش کتاب «صحابانگری» این ساختار را در نظر داشته باشم و از این طریق ثابت کنم که او صحابی است.

وی افزود: البته معرفی و بازسازی نوشته های گمشده شیعه صحابه، معرفی و بررسی و بازسازی نوشته های گمشده صحابه اهل سنت، مکاتب نگارش صحابه شامل تعریف، انگیزه، فواید و مضرات. و از نظر ساختار، حدیث و شرح حال و مضمون، یعنی دلایل کلامی و تاریخی و عوامل افزایش اصحاب و راهکارها بررسی شده است. البته این کار مقدماتی است و همین کتاب را می توان در قالب ۱۰ تا ۱۵ جلد کتاب شرح و بیان کرد. کاری که نه شیعه و نه اهل سنت انجام نداده اند.

پس از این مراسم دکتر مصطفی ذوالفقارطلب از اعضای هیات علمی گروه فقه شافعی دانشگاه تهران گفت: دوره های تاریخی نوشته ای است زندگی نامه ای با تاکید بر زندگی نامه ابن هشام. ابتدا اجازه دهید در مورد مفهوم سیره صحبت کنیم. آیا سیره همان تاریخ است؟ آیا روایت است، ماهیت و روایت زندگینامه به چه معناست؟ شرح حال، تاریخ آغاز اسلام است و به طور مفصل به زندگی پیامبر از کودکی تا بعثت و رحلت آن حضرت می پردازد.

وی افزود: در اینجا باید به چند نکته توجه کرد; اولاً تاریخ مکتوب اعراب قبل از بعثت وجود نداشت، مگر در مسائل نسب و نسب، چاه زمزم و پهلوانان عرب از طریق شفا منتقل می شد. به صورت مکتوب ثبت نشده است و تا پایان دوره خلفای راشدین نوشتن شرح حال مرسوم نبود، اما قرآن به جمع آوری معروف بود. زیرا بیم آن می رفت که قرآن با حدیث پیامبر خلط شود. قرآن نوشته شد.

ذوالفقار طالب در ادامه بیان کرد: نکته دوم درباره اینکه از چه زمانی نگارش سیره آغاز شد، باید بگویم که حضور پیامبر قبل از تاریخ بوده است. یعنی ابتدا قرآن نوشته شده و سپس سنت پیامبر نوشته شده است یعنی قبل از نوشتن قرآن و احادیث پیامبر چیزی به نام سرا وجود نداشته است. احادیثی از پیامبر اعم از احادیث و احادیث دینی وجود داشت که سیره پیامبر بخشی از آن بود.

وی افزود: اولین نوشته به عنوان سیره در زمان حدیث نبوی پراکنده بود و بعد به طور خاص توسط چند نفر جمع آوری شد، اما اگر چیزی تدوین شده، متن مکتوب به دست ما نرسیده است. تاریخ طبری بخشی از گزارش های خود را به عروه بن الزبیر نسبت می دهد که از او در می یابیم که تاریخچه ای در مورد زندگی پیامبر نوشته شده است. بعد از حدیث، همان ۵ نفری که سیره پیامبر را تدوین کردند، آن را تدوین کردند، اما شیوه نگارش این افراد، روایی ناب بود. روش تحلیلی نبود، بلکه توصیفی بود. اظهار نظر در آن زمان خیانت به حساب می آمد و فقط یک روایت بود. در این قسمت بعد از نگارش روایت، صحنه ای شکل گرفت، یعنی در واقع نظم و ترتیب و سامان دادن به روایت بر اساس مضمون.

ذوالفقارطلب در ادامه با بیان اینکه نکته دومی که باید به آن اشاره کنم این است که مولف و زندگی نامه نویس دو دسته هستند و گفت: یک بخش به زندگی نامه هایی اختصاص داشت که به نام همان پنج شخصیتی بود که ابتدا تهیه و تنظیم کردند. اما گروه دوم آن را به گونه ای تغییر دادند که ابن هشام بود که سیره را تنظیم کرد. ابن اسحاق نویسنده واقعی سیره است.

وی افزود: ابن هشام سیره را در سه فصل تدوین کرده است که مقدمه این کتاب به وقایع دوران جاهلی، فصل دوم به اصل پیامبر(ص) و فصل آخر به موازی می پردازد. ابن هشام احادیث ناقص را با حذف احادیثی که برای پیامبر گرامی نداشت، تکمیل کرد. مطالب طولانی مختصر ابن اسحاق شرحی بر شرح حال ابن هشام نوشته است. چند نفر هم نظم دادند. آن را معادل ۷ نسخه خطی دانستند و شرح حال ابن هشام به نام «سیره محمد رسول الله در انساب» توسط انتشارات مولی منتشر شده است. معاصران نیز درباره سیره رسول الله تألیف کردند و فقه و سیره رمضان از ارزشمندترین کتابها در این زمینه است.

همچنین به مناسبت ۱۷ ربیع الاول میلاد پیامبر اکرم (ص) و هفته وحدت و همزمان با آیین اهدای ولادت آن حضرت در کتابخانه و موزه ملی ملک. نمایشگاهی مشتمل بر ۱۶ نسخه خطی از آثار مرتبط با موضوع تصنیفات و اشعار علما و مشاهیر سنت با موضوع پیامبر مهربانی و رحمت در گالری این موسسه افتتاح شد. بسیاری از این نسخه ها که حاوی برخی از ارزشمندترین آثار موجود در گنجینه این کتابخانه است، برای اولین بار در معرض دید عموم قرار می گیرد.

احادیث، شرح حال، شرح حال، مداحی و اشعار از مهم ترین موضوعات این چاپ است که همگی توسط علما و بزرگان اهل سنت گردآوری یا تنظیم شده است.

گالری ملک علاوه بر این آثار، تابلوهایی با نقاشی از دو نسخه خطی شاذ و نفیس با نام های برد بوسیری و چهل حدیث نبوی را نیز به نمایش می گذارد.

زندگی نامه پیامبر
نویسنده: شیخ علی قلاتی حنفی قدوسی (قرن هفتم)
با نامه (قرن دوازدهم میلادی)
شماره شماره ۴۲۵۴ کتابخانه و موزه ملی ملک
*
ترجمه چهل آیه نبوی
نویسنده: عبدالرحمن بن احمد جامی
در نسخه خطی حاجی محمود نشابوری (۹۸۶ق)
نسخه شماره ۵۹۳۱ از گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک
*
الکواقب الذریه در مدح خیرالبریه (قصیده البرده)
شعر شرف الدین محمد بن سعید بوسیری (۶۰۸-۶۹۸ق)
دست نوشته احمد نیریزی (قرن سیزدهم)
شماره نسخه ۱۰۴ از گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک
*
مسجد واقعی
نویسنده: محمد بن اسماعیل بخاری
به خط محمد بن احمد بن یوسف حبشی (رمضان ۸۳۸ق)
شماره شماره ۱۹۴۲ از گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک