چاپ چهارم کتاب «معناشناسی شناختی قرآن» منتشر شد.



به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب معناشناسی شناختی قرآن اثر خجت الاسلام علیرضا قائمینیه است که به همت پژوهشگاه فرهنگ اسلامی در ۷۰۴ صفحه چاپ و منتشر شده است. and Thought و اکنون به چاپ چهارم رسیده است.

شناخت قرآن به تعبیری تلاش برای دستیابی به نقشه شناختی این کتاب آسمانی است. هدف نگارنده بررسی اطلاعاتی است که مبنای تفاسیر قرآنی است. این نقشه می تواند به ما نشان دهد که قرآن در توصیف موقعیت های مختلف چگونه مفهوم سازی می کند. آیا اصول مشترکی بر این مفهوم سازی ها حاکم است؟ و اگر این اصول وجود دارد، چگونه باید آنها را در درک متون مقدس به کار ببریم؟

واضح است که تهیه چنین نقشه ای از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و هدف آن بسیار فراتر از تفسیر قرآن است. ممکن است مفسر بدون داشتن چنین نقشه ای تفسیر کند و در تفسیر با مشکل مواجه شود. در واقع خود مفسران به بررسی تفاسیر قرآن می پرداختند، امام هرگز در پی یافتن مبانی معنایی مشترک بین آنها نبود; و حتی اگر در موارد محدودی ناخودآگاه از آنها استفاده می کردند، هرگز نتوانستند در فهم آیات به صورت منسجم از آنها استفاده کنند.

در این معنا، تفاسیر، تبیین و تبیین مجزای آیات است که هر آیه را بدون توجه به مفهوم سازی آیات دیگر تفسیر می کنند و اگر به این مفهوم سازی ها توجه کنند، به میزان بسیار کمی از آنها استفاده می کنند. بنابراین معناشناسی شناختی قرآن کار بسیار دشواری دارد. اصول حاکم بر تصور او را باید از تحلیل تفاسیر قرآنی به دست آوریم و به کمک آن اصول نقشه شناختی قرآن را ترسیم کنیم.

با بیان فوق تفاوت این اثر با تفاسیر قرآن روشن می شود. معناشناسی با تفسیر قرآن یکی نیست. برای روشن شدن این موضوع به چند تفاوت این دو اشاره می کنیم:

۱. در تفسیر سعی می کنیم معانی آیات و معنای جدی آنها را بفهمیم; اما در معناشناسی قرآن می خواهیم اصول کلی حاکم بر معانی آیات را بیابیم. در واقع معناشناسی نگاه کلی تری به معانی آیات دارد و تفسیر به صورت موردی به بررسی معانی آیات می پردازد.

۲. هدف اصلی از تفسیر، بررسی اصول کلی حاکم بر معانی آیات نیست، بلکه بررسی معانی خود آیات است. این اصول به طور پراکنده در منابع تفسیری ذکر شده است; البته در منابع مذکور این اصول به صورت سیستماتیک ذکر نشده است.

۳. در معناشناسی، اصول مذکور به طور سیستماتیک بررسی می شود; اما در تفسیر به ارتباط متقابل آنها و تأثیری که ممکن است این رابطه در معانی آیات داشته باشد توجهی نمی شود. مقصود از «بررسی سیستمی» بررسی ساختار این اصول و ارتباط متقابل آنها و تأثیر آنها در معانی آیات است.

۴. با توجه به مطالب فوق معلوم می شود که معناشناسی قرآن اساسی تر از تفاسیر است; زیرا این موضوعات بر خود تفسیر تأثیر می گذارد. معناشناسی بخش مهمی از مبانی تفسیر را بررسی می‌کند و می‌تواند با ارائه مبانی جدید تغییراتی را در خود تفسیر ایجاد کند.

کتاب معناشناسی شناختی قرآن در ده فصل تألیف شده است

فصل اول: زبان شناسی شناختی

فصل دوم: حجیت تفاسیر قرآن

فصل سوم: مفهوم سازی قرآنی و سیاق آیات

فصل چهارم: مقدمات و مقولات معنایی در قرآن

فصل پنجم: شبکه های شعاعی در قرآن

فصل ششم: حرکت خیالی در ساختار معنایی قرآن

فصل هفتم: فضاهای ذهنی در قرآن

فصل هشتم: نقش تلفیق مفهومی در معناشناسی قرآن

فصل نهم: ساختار قدرت – دینامیک آیات

فصل دهم: علیت و پنجره های علّی در معناشناسی قرآنی