کتب تاریخ انقلاب اسلامی باید بدون تحریف و اغراق نوشته شود مورخ باید مستندات را بگوید.


خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – چهل و یک سال از نگارش وقایع، وقایع و شخصیت انقلاب اسلامی می گذرد، وقایع نگاری که تاریخ شفاهی و خاطرات آن را تسهیل کرد و اطلاعات تاریخی غنی را در اختیار پژوهشگران قرار داد تا تاریخ نگاری انقلاب اسلامی را تدوین کنند. حجت الاسلام سیدحمید روحانی از اولین کسانی بود که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی برای ثبت و ضبط وقایع نهضت امام خمینی(ره) شروع به نوشتن کرد، از این رو مجموعه «نهضت امام خمینی» را نوشت و مجلداتی از آن را پس از انقلاب منتشر کرد. منبعی برای تحقیق محققان و مورخان باشد. در آستانه انتشار جلد پنجم کتاب «نهضت امام خمینی» به گفت و گو نشستیم تا به فراز و نشیب های فیلمبرداری تاریخ انقلاب اسلامی اشاره کنیم.

جلد پنجم کتاب «نهضت امام خمینی» به چه موضوعاتی می پردازد؟
برنامه من در تالیف کتاب نهضت این بود که طبق روال تاریخی وقایع و جریانات عمل کنم، به طوری که جلد اول کتاب از ابتدای نهضت امام تا اواخر سال ۱۳۴۵ شروع شد، در این کتاب وقایع پنج سال پیش با توضیح ثبت شده است. جلد دوم نیز رویدادهای سال ۱۳۴۵ تا اوایل دهه ۵۰ را در بر می گیرد. جلد سوم نیز بخش هایی از وقایع دهه ۵۰ را پوشش می دهد. برای گردآوری و نگارش جلد چهارم، به طور خستگی ناپذیر اسناد و گزارش های رخ داده در دهه ۱۹۵۰ را دنبال کردم و در پانزده سال تلاش توانستم اسناد پرباری را جمع آوری کنم، اما به دنبال تغییراتی که در نیمه دوم دهه رخ داد.۷۰ من مدیر مرکز اسناد انقلاب اسلامی شدم و مجبور شدم مرکز را ترک کنم و متاسفانه مدارک جمع آوری شده به من داده نشد و مجبور شدم جلد چهارم را برخلاف جلد اول و دوم و سوم به صورت موضوعی تدوین کنم. جلدها جلد چهارم به طرح حکومت اسلامی توسط امام خمینی اختصاص داشت. مصطفی خمینی.

در کتابی که به زندگی، فعالیت ها و شهادت حاج آقا مصطفی تقدیم کردید، از چه اسنادی استفاده کردید تا حرف جدیدی برای گفتن داشته باشید؟
جلد پنجم درباره زندگینامه شهید سیدمصطفی خمینی از بدو تولد تا شهادت به تفصیل به جریانات و مسائلی که در زندگی ایشان رخ داده است می پردازد. اولی نامه های سازنده و آموزنده ایشان به دوستان و برخی روحانیون که واقعاً حماسی و انقلابی است و در واقع اعلامیه هایی که صادر می کند. سوال دوم سیره ائمه معصومین (علیهم السلام) است که نکات قابل توجهی دارد، ولی متأسفانه اجل فرصت تکمیل آن را به ایشان نداده و فقط تا نهضت امام مسلم نوشته شده است.

از آنجایی که شما از پیشگامان نگارش وقایع انقلاب اسلامی هستید، فکر می‌کنید کتاب‌های منتشر شده در این چهل سال چقدر توانسته اطلاعات دقیقی برای بیان تاریخ انقلاب در اختیار پژوهشگران قرار دهد؟
تا جایی که مطالعه کرده ام، برخی از کتاب هایی که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نوشته شده است، نه تنها نمی تواند تاریخ انقلاب باشد، هرچند گوشه ها و زوایایی از تاریخ انقلاب نوشته است، بلکه البته در مورد نگارش است. کتاب هایی که به دور از اشکال و ابهام و تحریف هستند. با دنیای درد و حسرت باید بگویم برخی از کتاب هایی که درباره امام و انقلاب نوشته شده با اشتباه و بدتر از آن تحریف و دروغ و مبالغه همراه است و در آنها کمتر حقایق دیده می شود. این نادرستی و تحریف بیشتر در تاریخ شفاهی برگرفته از این و آن زبان و به صورت خاطرات منتشر شده دیده می شود. چند دسته هستند که در پایان مصاحبه نشستند و خاطرات خود را تعریف کردند: دسته اول افرادی هستند که کاملاً صادق و فداکار هستند و به وضوح و صادقانه خاطرات خود را بیان می کنند، اما به دلیل فراموشی و کهولت سن گفتند و حرکت کردند. بسیاری از رویدادها به عقب و جلو. بیشتر خاطراتشان به اوایل نهضت امام در دهه ۴۰ برمی گردد که بعد از انقلاب، بیش از نیم قرن بعد، بیان شد که در فراموشی، اشتباه و خطا بیان شد و هیچ کس در طول تاریخ نبود. انقلابی که خطا کرد. اشتباهات آنها را اصلاح کنید.

دسته دوم کسانی هستند که در بیان خاطرات خود می خواستند بر نقش خود در نهضت امام تأکید کنند و نشان دهند که در نهضت امام نقش عمده ای داشتند، لذا شروع به بزرگ نمایی و دروغ گویی و خودنمایی کردند و به جای آن دروغ به بازار فرستادند. از حافظه دسته سوم افراد خودخواه هستند که خود را از امام حقیر نمی بینند و با زبان می خواهند بگویند که رهبر نهضت و انقلاب بوده اند و امام مجری عقاید آنها بوده است. اغلب غیرقابل اعتماد است و ضربات جبران ناپذیری به تاریخ وارد کرده است که منجر به بحث و جدل شده است. البته خاطراتی از جمله خاطرات واعظ معروف محمد تاکی فیلسوف منتشر شده است که می توان گفت در آن ذره ای مبالغه و مبالغه و دروغ وجود ندارد.



آیا فکر می کنید خاطرات منتشر شده در مورد انقلاب اسلامی را حتی با افزودن پاورقی و جزئیات جزئی قابل نقل نیست؟
فکر می کنم اگر نویسندگان به خود بیایند و اعتراف کنند که در برخی موارد مطالب را نادرست بیان کرده اند و سوابق و خاطرات خود را با ترجمه و بازنگری تصحیح کرده اند، می توانند برخی از اشتباهات را جبران کرده و آنها را بازگردانند، اما با علم بعید می دانم. که این افراد به خودخواهی، خودخواهی، خودخواهی و شخصیت پرستی اجازه می دهند تا فساد آنها را اصلاح کند.

در مورد مستند هم همین نظر را دارید یعنی از مستندهای منتشر شده در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی با احتیاط استفاده می کنید؟
مستندهای منتشر شده مشکلی با خاطرات و کتاب های تاریخ شفاهی ندارند، اما این اسناد نیاز به تحلیل و تبیین دارند، یک محقق خوب و آگاه باید بتواند این اسناد را بیان و توضیح دهد. کسی که با جزئیات تاریخ انقلاب آشناست باید اسناد را به درستی بررسی کند. گاهی اسناد مبهم است و معلوم نیست به کدام جریان اشاره دارد. مورخ باید رویدادها و جریان هایی را که این سند به آنها مربوط می شود توضیح دهد تا گزارش مندرج در سند با توصیف و بسط وقایع و جریان ها توضیح اسناد را منطقی سازد. اصولاً برای افرادی که می خواهند در زمینه تاریخ فعالیت کنند مهم است که تاریخ را احاطه کنند تا بتوانند از اسناد به درستی استفاده کنند و درهم و برهمی انباشته نشوند.

آنچه از صحبت‌های شما استنباط می‌شود این است که انتشار کتاب‌های تاریخ شفاهی، خاطرات و اسناد تاریخ انقلاب اسلامی را چندان مثبت ارزیابی نمی‌کنید. آیا این نتیجه گیری درست است؟
من به هیچ وجه از تاریخ شفاهی حمایت نمی کنم، همانطور که گفتم تاریخ شفاهی بدون خطا و خطا و غرض تنظیم نمی شود و تناقضات روایات باعث شده است که تاریخ نگارش این روزها به ویژه به نام خاطره باطل شود. تاریخ انقلاب . . مردم چگونه می توانند یک داستان را با نگاه کردن به تاریخ یک حادثه و برق از نوع دیگری باور کنند!؟ نمی خواهم بگویم تمام خاطراتی که گفته شده اشتباه است و کمکی به بیان تاریخ انقلاب نمی کند، اما آنقدر در این خاطرات اشتباه شده که باعث می شود به خاطرات دیگر شک کنیم. زیرا آنچه در خاطرات روزانه دیدم اغلب اشتباه است. یکی از دلایلی که برخی افراد بی پروا تاریخ را تحریف می کنند این است که فکر می کنند افراد کمی در جامعه ما کتاب می خوانند بنابراین به هر دروغی متوسل می شوند. چون می دانند در جامعه ما خواننده کم است و دروغ هایشان برملا نمی شود. به همین دلیل است که بی پروا تاریخ را تحریف می کنند و با استکبار سعی می کنند امام را زیر سوال ببرند و این خطری است که تاریخ انقلاب امروز ما را تهدید می کند.